వీక్లీ కరెంట్ అఫైర్స్ (జూన్ 2026 – 2వ వారం) – పరీక్ష రివిజన్ నోట్స్
1) అంతర్జాతీయ కరెంట్ అఫైర్స్
AI-ఆధారిత భాషా సాంకేతికతపై భారత్-నేపాల్ అవగాహన ఒప్పందం
నేపాల్లో భాషా అనువాదం మరియు డిజిటల్ సమ్మిళితం కోసం బహుభాషా, ఏఐ-ఆధారిత డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలను సంయుక్తంగా అభివృద్ధి చేయడానికి డిజిటల్ ఇండియా భాషిని విభాగం మరియు కాఠ్మండు విశ్వవిద్యాలయం ఒక అవగాహన ఒప్పందం (MoU)పై సంతకాలు చేశాయి. భాషినితో ప్రత్యేకమైన, స్వతంత్ర లాంగ్వేజ్-ఏఐ అవగాహన ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన మొదటి దేశంగా నేపాల్ నిలిచింది.
| భాషిణి గురించి | డీటైల్స్ |
|---|---|
| మంత్రిత్వ శాఖ | ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు సమాచార సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) |
| మద్దతు ఉన్న భాషలు | 36 భారతీయ పాఠ్య భాషలు, 23 భారతీయ వాచిక భాషలు, 35 అంతర్జాతీయ భాషలు |
| స్థాయి | 800కి పైగా ప్రభుత్వ వెబ్సైట్లకు శక్తిని అందిస్తుంది; రోజుకు 1.5 కోట్లకు పైగా అనుమితులను (inferences) ప్రాసెస్ చేస్తుంది. |
| అవగాహన ఒప్పంద ఉద్దేశ్యం | నేపాల్ కోసం వాయిస్-ఫస్ట్ లాంగ్వేజ్ ట్రాన్స్లేషన్ ప్లాట్ఫామ్ను అభివృద్ధి చేయండి; STT, TTS, మెషిన్ ట్రాన్స్లేషన్, NLP లకు మద్దతు ఇవ్వడం |
స్త్రీ జననేంద్రియ వికృతీకరణ (FGM)పై నిషేధానికి కొలంబియా ఆమోదం
కొలంబియా సెనేట్, మహిళల జననేంద్రియ వికృతీకరణను (FGM) నిషేధించే చట్టానికి ఆమోదం తెలిపింది. అధ్యక్షుడు గుస్తావో పెట్రో దీనిపై సంతకం చేస్తే, FGMను నిషేధిస్తూ నిర్దిష్ట చట్టాన్ని ఆమోదించిన లాటిన్ అమెరికాలో మొదటి దేశంగా కొలంబియా నిలుస్తుంది. ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి 6న 'FGM పట్ల శూన్య సహన దినం' (International Day of Zero Tolerance for FGM) పాటించబడుతుంది.
2) జాతీయ కరెంట్ అఫైర్స్
2027 నాసిక్-త్రయంబకేశ్వర్ కుంభమేళా కోసం మహారాష్ట్ర ₹2,267 కోట్లు ఆమోదించింది
2027 నాసిక్-త్రయంబకేశ్వర్ కుంభమేళా కోసం 'సాధు గ్రామ్' అనే తాత్కాలిక పట్టణాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి, 191.21 ఎకరాల భూమిని సేకరించేందుకు మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం ₹2,267 కోట్లను మంజూరు చేసింది. ఈ నిధులను ఇతర అవసరాలకు మళ్లించకూడదని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆదేశించింది.
అస్సాం నుండి దుబాయ్కి GI-గుర్తింపు పొందిన తేజ్పూర్ లీచీ పండ్ల తొలి ఎగుమతి
వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలోని APEDA (వ్యవసాయ మరియు ప్రాసెస్ చేసిన ఆహార ఉత్పత్తుల ఎగుమతి అభివృద్ధి అథారిటీ), 7 జూన్ 2026న అస్సాం నుండి దుబాయ్కి GI-ట్యాగ్ గల తేజ్పూర్ లిచీ మొదటి ఎగుమతికి సౌకర్యం కల్పించింది. ఈశాన్య భారతదేశ వ్యవసాయ ఉత్పత్తులకు ప్రపంచ మార్కెట్ ప్రాప్యతను విస్తరించడంలో ఇది ఒక ముఖ్యమైన ముందడుగు.
అహ్మదాబాద్లో 'SAPLING Dialogue 2026' ప్రారంభం
కేంద్ర మంత్రి చిరాగ్ పాశ్వాన్ 2026 జూన్ 9న గుజరాత్లోని అహ్మదాబాద్లో SAPLING (South Asian Policy Leadership for Improved Nutrition and Growth) Dialogue 2026ను ప్రారంభించారు. ఈ కార్యక్రమాన్ని MoFPI మరియు ప్రపంచ బ్యాంక్ గ్రూప్ సంయుక్తంగా నిర్వహించాయి.
| వివరాలు | ఫాక్ట్ |
|---|---|
| థీమ్ | “విలువను వెలికితీయడం: దక్షిణాసియాలో ఉపాధి కల్పన మరియు సుస్థిర వృద్ధి కోసం ఆహార శుద్ధి రంగాన్ని అభివృద్ధి చేయడం” |
| కీలక నివేదిక విడుదల | “భారతదేశంలో ఆహార శుద్ధి స్థాయిపై అంచనా” — భారతదేశంలో ఆహార శుద్ధి స్థాయి సుమారు 10% (2016) నుండి సుమారు 17% (2023)కి పెరిగింది. |
| క్రీడాకారులు | దక్షిణాసియా దేశాల నుండి సుమారు 200 మంది — విధాన రూపకర్తలు, పరిశ్రమల అధిపతులు, పరిశోధకులు, స్టార్టప్లు మరియు అభివృద్ధి భాగస్వాములు. |
వినిమయ్ – ల్యాండ్ పోర్ట్ నిర్వహణ వ్యవస్థ (LPMS) ప్రారంభం
కేంద్ర హోం మంత్రి అమిత్ షా 9 జూన్ 2026న న్యూ ఢిల్లీలో VINIMAY, ల్యాండ్ పోర్ట్ మేనేజ్మెంట్ సిస్టమ్ (LPMS)ని ప్రారంభించారు. ల్యాండ్ పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (LPAI)చే అభివృద్ధి చేయబడింది, ఇది భారతదేశం యొక్క ల్యాండ్ పోర్ట్ల కోసం ఆధునిక, సమీకృత, డిజిటల్ మరియు నిజ-సమయ నిర్వహణ వేదిక.
| ఫీచర్ | వివరాలు |
|---|---|
| ఏక గవాక్షం | అన్ని వాటాదారుల సేవల కోసం ఒకే ఎలక్ట్రానిక్ విండో |
| గేట్ కార్యకలాపాలు | ఆటోమేటిక్ నంబర్ ప్లేట్ గుర్తింపు (ANPR) ఆధారిత |
| కాగితాల పని తగ్గింపు | కాగితాల పనిలో సుమారు 90% తగ్గింపు |
| భూ-రేవుల స్థితి | 15 పని చేస్తున్నాయి; మరో 11 రాబోయే 2–3 ఏళ్లలో అందుబాటులోకి వస్తాయని అంచనా. |
| వాణిజ్య వృద్ధి | భూ-రేవుల (land ports) ద్వారా జరిగే వాణిజ్యం ₹5,000 కోట్ల (2014) నుండి ₹83,000 కోట్లకు పెరిగింది — ఇది 16 రెట్ల పెరుగుదల. |
జోజిలా సొరంగ మార్గ నిర్మాణంలో కీలక పురోగతి
కార్గిల్ జిల్లాలోని మినమార్గ్ వద్ద ఉన్న జోజిలా టన్నెల్ ప్రాజెక్ట్ తూర్పు ద్వారం (eastern portal) వద్ద 9 జూన్ 2026న ప్రధాన సొరంగ మార్గం అనుసంధానం (breakthrough) పూర్తయింది. జమ్మూ & కాశ్మీర్ మరియు లడఖ్ మధ్య అన్ని కాలాల్లోనూ రవాణా సౌకర్యాన్ని కల్పించేందుకు, NH-1పై బల్తాల్ మరియు మినమార్గ్ మధ్య ఈ సొరంగం నిర్మించబడుతోంది.
‘వర్య’ – భారతదేశపు మొట్టమొదటి స్వదేశీ AI వీడియో జనరేషన్ మోడల్
అవతార్ సంస్థ అభివృద్ధి చేసిన, భారతదేశపు మొట్టమొదటి స్వదేశీ డిస్టిల్డ్ వీడియో జనరేషన్ AI మోడల్ అయిన ‘వర్య’ అభివృద్ధికి ఇండియాAI మిషన్ మద్దతు ఇచ్చింది. వర్య, ప్రాంతీయ సంస్కృతులు, పండుగలు, సాంప్రదాయ వస్త్రధారణ, స్థానిక పరిసరాలు వంటి భారతీయ సాంస్కృతిక సందర్భాలకు ప్రత్యేకంగా సరిపోయేలా, టెక్స్ట్ ప్రాంప్ట్లు మరియు చిత్రాల నుండి వీడియోలను రూపొందిస్తుంది.
నికోల్ పాషిన్యన్ - ఆర్మేనియా ప్రధాన మంత్రి
నికోల్ పాషిన్యన్ ఆర్మేనియా ప్రస్తుత ప్రధాన మంత్రి (2018 నుండి అధికారంలో ఉన్నారు) మరియు ఆయన సివిల్ కాంట్రాక్ట్ పార్టీకి నాయకత్వం వహిస్తున్నారు. 2018 వెల్వెట్ విప్లవం తర్వాత ఆయన ఈ పదవిని చేపట్టారు. ఇటీవలి సాధారణ ఎన్నికలలో ఆయన పార్టీ సుమారు 49.82% ఓట్లను సాధించింది. ఆర్మేనియా: దక్షిణ కాకసస్లోని భూపరివేష్టిత దేశం | రాజధాని: యెరెవాన్ | కరెన్సీ: ఆర్మేనియన్ డ్రామ్.
3) ఆంధ్రప్రదేశ్ కరెంట్ అఫైర్స్
NAC–ఆంధ్రప్రదేశ్ రెండు ISDA ఇన్ఫ్రాకాన్ జాతీయ అవార్డులు (2026) గెలుచుకుంది
నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ కన్స్ట్రక్షన్, ఆంధ్రప్రదేశ్ (NAC–A.P.) ఇండియా హాబిటాట్ సెంటర్, న్యూఢిల్లీలో జరిగిన ISDA ఇన్ఫ్రాకాన్ నేషనల్ అవార్డ్స్ (IINA) 2026లో రెండు ప్రతిష్టాత్మక గౌరవాలను అందుకుంది.
| అవార్డు | విజేత & గుర్తింపు |
|---|---|
| స్వర్ణ పురస్కారం – అత్యుత్తమ వ్యక్తిగత కృషి (ప్రభుత్వ సేవలో విశిష్టత) | నిర్మాణ రంగంలో నైపుణ్యాభివృద్ధికి నాయకత్వం వహించినందుకు NAC–A.P. డైరెక్టర్ జనరల్ జి. గణేష్ కుమార్ |
| ప్లాటినం అవార్డు – అత్యుత్తమ నైపుణ్యాభివృద్ధి కార్యక్రమం (నిర్మాణ రంగం) | ప్రత్యేక రంగ విభాగం కింద NAC–A.P. |
ఆంధ్రప్రదేశ్లో సమృద్ధి కేంద్రం ప్రారంభించబడింది
7 జూన్ 2026న గుంటూరు జిల్లా, నారాకోడూరు గ్రామంలో కేంద్ర రాష్ట్ర మంత్రి పెమ్మసాని చంద్ర శేఖర్ సమృద్ధి కేంద్రాన్ని ప్రారంభించారు. సమృద్ధి గ్రామ ప్రాజెక్ట్ కింద స్థాపించబడింది, BharatNet Udyami Scheme కింద పైలట్ చొరవ.
ప్రయోగాత్మక కేంద్రాలు: నరకోడూరు (ఆంధ్రప్రదేశ్) | అరి & ఉమ్రి (మధ్యప్రదేశ్) | చౌరావాలా (ఉత్తరప్రదేశ్)
శిశు మాపన్ అప్లికేషన్ – ఆంధ్రప్రదేశ్లో నవజాత శిశువుల ఆరోగ్యం కోసం AI
నవజాత శిశువుల కీలక ఆరోగ్య కొలతలు (బరువు, పొడవు, తల చుట్టుకొలత మరియు భుజాల వెడల్పు) ఎటువంటి భౌతిక స్పర్శ లేకుండానే కొలిచేందుకు, 'వాధ్వాని AI' (Wadhwani AI) అభివృద్ధి చేసిన AI-ఆధారిత పరిష్కారమైన ‘శిశు మాపన్’ (Shishu Maapan) అప్లికేషన్ను ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టింది. జాతీయ ఆరోగ్య మిషన్ (National Health Mission) పరిధిలోని 'ఇంటి వద్దే నవజాత శిశు సంరక్షణ' (HBNC) కార్యక్రమానికి మద్దతుగా రూపొందించబడిన దీనిని, ఆశా (ASHA) కార్యకర్తలు తమ నిర్ణీత సందర్శనల సమయంలో (శిశువు పుట్టిన తర్వాత 3, 7, 14, 21, 28 మరియు 42వ రోజుల్లో) ఉపయోగిస్తారు.
ఆంధ్రప్రదేశ్ ‘యోగాంధ్ర-2026’ ప్రచారాన్ని ప్రారంభించింది.
అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవానికి ముందు, ఆంధ్రప్రదేశ్లోని మొత్తం 28 జిల్లాల్లో యోగా కార్యక్రమాలలో 1 కోట్ల మంది ప్రజలను భాగస్వాములను చేసేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 8 జూన్ 2026న 'యోగాంధ్ర-2026' (Yogandhra-2026) కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది. ఆరోగ్య శాఖ మంత్రి ఎన్. సత్య కుమార్ యాదవ్ ఆధ్వర్యంలో లేపాక్షి ఆలయం వద్ద దీని రాష్ట్ర స్థాయి ప్రారంభోత్సవం జరిగింది. ఈ ప్రచారం 8–20 జూన్ 2026 వరకు కొనసాగింది; మొదటి రోజే సుమారు 25,000 మంది 'యోగాంధ్ర' పోర్టల్లో నమోదు చేసుకున్నారు.
అమరావతిలో కేంద్ర ప్రభుత్వ కార్యాలయ సముదాయానికి మంత్రివర్గం ఆమోదం
ప్రధాన మంత్రి మోదీ అధ్యక్షతన జరిగిన CCEA (ఆర్థిక వ్యవహారాల క్యాబినెట్ కమిటీ) సమావేశం, అమరావతిలో కేంద్ర ప్రభుత్వ సాధారణ పూల్ కార్యాలయ సముదాయం (CGGPOA) నిర్మాణానికి ఆమోదం తెలిపింది. ఈ సముదాయం సుమారు 8,000 మంది కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు వసతి కల్పించడంతో పాటు, వివిధ కేంద్ర ప్రభుత్వ కార్యాలయాలను ఒకే చోట ఏకీకృతం చేస్తుంది. దీని అంచనా వ్యయం ₹1,299.08 కోట్లు కాగా, దీనికి అయ్యే ఖర్చును పూర్తిగా భారత ప్రభుత్వమే భరిస్తుంది.
విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ సంస్థాగత పనితీరు పురస్కారాన్ని అందుకోనున్న ఏపీ పోలీసులు
పాస్పోర్ట్ ధృవీకరణ సేవలలో అద్భుతమైన పనితీరును కనబరిచినందుకు, 2025–26 సంవత్సరానికి గాను ‘రాష్ట్ర పోలీసు విభాగం కోసం సంస్థాగత పనితీరు పురస్కారం’ (Institutional Performance Award for State Police) కు ఆంధ్రప్రదేశ్ పోలీసు శాఖను విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MEA) ఎంపిక చేసింది.
4) పాలిటి మరియు గవర్నెన్స్
రాష్ట్రపతి ఆర్డినెన్స్ ద్వారా సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్య 34 నుండి 38కి పెంపు
కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆర్టికల్ 123 కింద జారీ చేసిన రాష్ట్రపతి ఆర్డినెన్స్ ద్వారా సుప్రీంకోర్టు మంజూరైన న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను 34 నుండి 38కి పెంచింది. ఐదుగురు కొత్త న్యాయమూర్తులు ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు — వారిలో ఇద్దరు ఇప్పటికే ఉన్న ఖాళీలను భర్తీ చేయగా, ముగ్గురిని కొత్తగా సృష్టించిన పోస్టులకు నియమించారు. ఈ నలుగురిలో హైకోర్టుల మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తులు ఉండగా, బార్ కౌన్సిల్ నుండి ఒకరు ఉన్నారు.
| రాజ్యాంగపరమైన నిర్దేశం | ప్రాముఖ్యత |
|---|---|
| అధికరణం 123 | అధ్యక్షుని ఆర్డినెన్స్ జారీ చేసే అధికారం; పార్లమెంటు తిరిగి సమావేశమైన 6 వారాలలోపు ఆర్డినెన్స్కు ఆమోదం తప్పనిసరి. |
| అధికరణం 124(1) | సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను నిర్ణయించే అధికారాన్ని పార్లమెంటుకు కల్పిస్తుంది |
| డి.సి. వాధ్వా వర్సెస్ బీహార్ రాష్ట్రం | ఆర్డినెన్స్లను పదేపదే తిరిగి జారీ చేయడాన్ని సుప్రీంకోర్టు "రాజ్యాంగంపై మోసం"గా అభివర్ణించింది. |
| కృష్ణ కుమార్ సింగ్ వర్సెస్ బీహార్ రాష్ట్రం | ఆర్డినెన్సులు చట్టాల రూపకల్పనకు సమాంతర వనరుగా మారలేవని 7 మంది న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం తీర్పు ఇచ్చింది. |
5) ఎకానమీ
రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాల కోసం డేటాసెట్లపై నివేదిక విడుదల
పంచాయతీ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ, రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాల (SFCs) కోసం డేటాసెట్లపై ఏర్పాటైన కమిటీ నివేదికను 8 జూన్ 2026న న్యూఢిల్లీలో వి. అనంత నాగేశ్వరన్ చేతుల మీదుగా విడుదల చేసింది.
నివేదిక సిఫార్సులు: పంచాయతీ స్థాయి ఆర్థిక డేటాబేస్లు | ప్రామాణికీకరించిన అకౌంటింగ్ ఫ్రేమ్వర్క్లు | ప్రత్యేక ఎస్ఎఫ్సి సెల్లు | ఎస్ఎఫ్సి మాన్యువల్ తయారీ | సమగ్ర డేటా హ్యాండ్బుక్లు.
పిఆర్ఐలకు వాస్తవ నిధుల బదిలీని అంచనా వేయడానికి, 73వ రాజ్యాంగ సవరణ అమలుపై పనితీరు ఆడిట్ అవసరాన్ని ప్రధాన ఆర్థిక సలహాదారు నొక్కిచెప్పారు.
6) సైన్స్ & టెక్నాలజీ
ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్ను ముందుగా గుర్తించడానికి 14-ప్రోటీన్ సిగ్నేచర్
ఫ్రాన్సిస్ క్రిక్ ఇన్స్టిట్యూట్ నేతృత్వంలోని ఒక అంతర్జాతీయ పరిశోధక బృందం, ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్ నిర్ధారణకు చాలా ఏళ్ల ముందే దాని ముప్పును అంచనా వేయగల 14 రక్త ప్లాస్మా ప్రోటీన్ల సమూహాన్ని (దీనిని "14-ప్రోటీన్ సిగ్నేచర్" అని పిలుస్తారు) గుర్తించింది. సాధారణ రక్త పరీక్ష ద్వారా క్యాన్సర్ను ముందుగానే గుర్తించడంలో ఇది ఒక కీలకమైన పురోగతి.
భారత్లో 102 GW తేలియాడే సౌర విద్యుత్ సామర్థ్యానికి అవకాశం ఉంది – NISE నివేదిక
నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోలార్ ఎనర్జీ (NISE), భారతదేశపు జలాశయాల నుండి 102.18 GW సాధ్యమయ్యే తేలియాడే సౌర విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని అంచనా వేస్తూ, భారతదేశపు తేలియాడే సౌర విద్యుత్ సామర్థ్యంపై మొట్టమొదటి సమగ్ర అంచనాను విడుదల చేసింది. “సోలార్ పీవీ పొటెన్షియల్ ఆఫ్ ఇండియా (ఫ్లోటింగ్ సోలార్)” అనే శీర్షికతో ఉన్న ఈ నివేదిక, సాంప్రదాయ సౌర ప్రాజెక్టులు ఎదుర్కొంటున్న భూమి పరిమితులకు తేలియాడే సౌర విద్యుత్ను ఒక పరిష్కారంగా గుర్తించింది.
| రాష్ట్రం | తేలియాడే సౌర శక్తి సామర్థ్యం |
|---|---|
| మహారాష్ట్ర | 16.28 గిగావాట్లు |
| మధ్య ప్రదేశ్ | 14.89 గిగావాట్లు |
| కర్ణాటక | 13.69 గిగావాట్లు |
| ఒడిశా | 12.81 గిగావాట్లు |
| తెలంగాణ | 10.72 గిగావాట్లు |
7) పథకాలు
'భవ్య' (BHAVYA) పోర్టల్ ప్రారంభం – దేశవ్యాప్తంగా 100 పారిశ్రామిక పార్కులు
భారతదేశంలోని అతిపెద్ద పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాల కార్యక్రమాలలో ఒకదానిని కార్యరూపంలోకి తెచ్చేందుకు, కేంద్ర మంత్రి పీయూష్ గోయల్ న్యూఢిల్లీలో BHAVYA (భారత్ పారిశ్రామిక వికాస్ యోజన) పోర్టల్ను ప్రారంభించారు. ఈ పథకం, 'సవాలు-ఆధారిత పోటీ నమూనా' (challenge-based competitive model) ద్వారా ఆరేళ్ల కాలంలో ప్రపంచ స్థాయి పారిశ్రామిక పార్కులను అభివృద్ధి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
| వివరాలు | ఫాక్ట్ |
|---|---|
| వ్యయం | ₹33,660 కోట్లు (కేబినెట్ ఆమోదం పొందినవి) |
| టార్గెట్ | 100 పారిశ్రామిక పార్కులు; మొదటి దశ: 20 పార్కులు (దరఖాస్తులు: 2026 జూన్ 1 – జూలై 31) |
| ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ సంస్థ | జాతీయ పారిశ్రామిక కారిడార్ అభివృద్ధి సంస్థ (NICDC) |
| మౌలిక సదుపాయాలు అందించబడ్డాయి | ప్లగ్-అండ్-ప్లే: విద్యుత్, నీరు, రహదారి, రైలు, డిజిటల్ అనుమతులు, కార్మికుల వసతి, స్టార్టప్/GCC సదుపాయాలు. |
ప్రధాన మంత్రి సురక్షిత్ మాతృత్వ అభియాన్ (PMSMA) - 10 సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాయి
ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ 9 జూన్ 2026న “PMSMA – 10 ఏళ్ల సేవా ప్రస్థానం” (10 Years of PMSMA – A Decade of Care) వేడుకలను నిర్వహించింది. 9 జూన్ 2016న ప్రారంభమైన PMSMA పథకం, గర్భధారణలో రెండవ మరియు మూడవ త్రైమాసికాల్లో ఉన్న గర్భిణీ స్త్రీలందరికీ ప్రభుత్వ ఆరోగ్య కేంద్రాలలో ప్రతి నెలా 9వ తేదీన ఉచిత ప్రసవపూర్వ ఆరోగ్య పరీక్షలను అందిస్తుంది.
| వివరాలు | ఫాక్ట్ |
|---|---|
| అందించే సేవలు | ఆరోగ్య తనిఖీలు, హెచ్బి & రక్త పరీక్షలు, హెచ్ఐవి & సిఫిలిస్ స్క్రీనింగ్, ఒక ఉచిత అల్ట్రాసౌండ్ (రెండవ త్రైమాసికంలో), ఐరన్ ఫోలిక్ యాసిడ్ & కాల్షియం సప్లిమెంట్లు, టెటనస్/టిడి టీకాలు |
| విస్తరించిన PMSMA (E-PMSMA) | ప్రసవం తర్వాత 45 రోజుల వరకు అధిక-ప్రమాదకర గర్భిణుల (HRP) స్థితిని పర్యవేక్షించడానికి 2022లో ఇది ప్రారంభించబడింది. |
| ముఖ్య లక్ష్యం | “IPledgeFor9” — ప్రతి నెలా 9వ తేదీన గర్భిణీ స్త్రీలందరికీ నాణ్యమైన ఆరోగ్య సంరక్షణ |
| 10వ వార్షికోత్సవం | ₹75 స్మారక నాణెం మరియు ₹5 తపాలా బిళ్ళ విడుదలయ్యాయి. |
| వ్యూహం | జాతీయ ఆరోగ్య మిషన్ (NHM) కింద RMNCAH+N ప్రధాన వ్యూహంలో భాగం; ప్రాథమిక లక్ష్యం: MMR మరియు NMR లను తగ్గించడం |
VB-G RAM G – MGNREGS స్థానంలో కొత్త పథకం; ₹95,962 కోట్ల కేటాయింపు
కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్, MGNREGS స్థానంలో ప్రవేశపెట్టనున్న 'వికసిత్ భారత్-గ్యారంటీ ఫర్ రోజ్గార్ అండ్ అజీవికా మిషన్ గ్రామీణ్' (VB-G RAM G) పథకం కోసం **₹95,962 కోట్ల మధ్యంతర కేటాయింపును** ప్రకటించారు.
| వివరాలు | ఫాక్ట్ |
|---|---|
| కేంద్ర కేటాయింపు | ₹95,962 కోట్లు (కేంద్రం వాటా) |
| మొత్తం వ్యయం (రాష్ట్రాలతో సహా) | ~₹1.25 లక్షల కోట్లు (చాలా రాష్ట్రాలు 40% వాటాను సమకూరుస్తాయి) |
| సూత్రం ప్రాతిపదిక | 16వ ఆర్థిక సంఘం యొక్క క్షితిజ సమాంతర నిధుల బదిలీ సూత్రం ఆధారంగా |
| నియమావళి ప్రకటన | 1 జూలై 2026 |
8) కమిటీలు మరియు సమావేశాలు
అనుబంధ సంస్థల 64వ సమావేశం (SB64) – బాన్ వాతావరణ సదస్సు
జర్మనీలోని బాన్ నగరంలో 2026 జూన్ 8 నుండి 18 వరకు జరిగిన UNFCCC ఆధ్వర్యంలోని సబ్సిడియరీ బాడీస్ 64వ సమావేశం (SB64)లో, వాతావరణ సంబంధిత ఆర్థిక వనరుల (climate finance) విషయంలో తక్షణ చర్యలు చేపట్టాలని భారత్ పిలుపునిచ్చింది. ఈ సందర్భంగా భారత్ G77 మరియు చైనా, LMDC, అలాగే BASIC కూటముల వైఖరులకు అనుగుణంగా వ్యవహరించింది.
SB64 ఏమి చేస్తుంది: UNFCCC ఆధ్వర్యంలో మధ్యంతర వాతావరణ చర్చల సమావేశం | COP కోసం ముసాయిదా నిర్ణయాలను సిద్ధం చేస్తుంది | ఈ చర్చలు నవంబర్ 2026లో అంటాల్యాలో జరగనున్న COP31కి రూపమిస్తాయి.
నీతి ఆయోగ్ 11వ పాలక మండలి సమావేశం – న్యూఢిల్లీ
రాష్ట్రపతి భవన్ సాంస్కృతిక కేంద్రంలో నీతి ఆయోగ్ 11వ పాలక మండలి సమావేశానికి ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధ్యక్షత వహించారు. దీని ఇతివృత్తం: “వికసిత్ భారత్ @ 2047 కోసం సమ్మిళిత మానవాభివృద్ధి”. నీతి ఆయోగ్ పాలక మండలి సమావేశంలో 28 రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులందరూ పాల్గొనడం ఇదే మొదటిసారి.
9) వార్తల్లో వ్యక్తులు
లెజెండరీ ఫిల్మ్ మేకర్ భారతీరాజా కన్నుమూశారు
ప్రముఖ తమిళ చలనచిత్ర దర్శకుడు, నటుడు మరియు రచయిత అయిన భారతీరాజా 2026 జూన్ 10న చెన్నైలోని తన నివాసంలో 84 ఏళ్ల వయసులో కన్నుమూశారు. వాస్తవిక కథాకథనం మరియు బలమైన పాత్ర చిత్రణ ద్వారా గ్రామీణ ఇతివృత్తాలను, పల్లెటూరి జీవనశైలిని ప్రధాన స్రవంతి తమిళ చిత్రసీమకు పరిచయం చేసిన ఘనత ఆయనకు దక్కుతుంది. ఆయన పద్మశ్రీ మరియు పద్మభూషణ్ పురస్కారాలను అందుకున్నారు.
షూటర్ జస్పాల్ రానా కన్నుమూశారు
భారతీయ షూటింగ్ దిగ్గజం మరియు ప్రముఖ కోచ్ జస్పాల్ రాణా 2026 జూన్ 12న 49 ఏళ్ల వయసులో కన్నుమూశారు. భారతదేశపు అత్యుత్తమ షూటర్లలో ఒకరైన ఆయన, క్రీడాకారుడిగా మరియు కోచ్గా ఎంతో విశేషమైన కృషి చేశారు.
పురస్కారాలు: అర్జున అవార్డు (1994) | పద్మశ్రీ (1997) | ద్రోణాచార్య అవార్డు (2020)
10) ముఖ్యమైన రోజులు
ప్రపంచ పవన శక్తి దినోత్సవం – 15 జూన్
నూతన మరియు పునరుత్పాదక ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖ (MNRE) 2026 జూన్ 15న గోవాలో 'గ్లోబల్ విండ్ డే 2026' సదస్సును నిర్వహించింది. దీని ఇతివృత్తం: "పవన శక్తి: ఆశయం నుండి వేగవంతమైన పురోగతి వరకు."
| భారతదేశంలో పవన శక్తి పరిస్థితి | డేటా |
|---|---|
| ప్రపంచ స్థాయి ర్యాంకింగ్ | ప్రపంచంలోనే నాలుగవ అతిపెద్ద పవన విద్యుత్ మార్కెట్ |
| సామర్థ్య పెంపుదల (2025–26) | 6.1 గిగావాట్లు |
| 2030 నాటికి లక్ష్యం | 100 గిగావాట్ల పవన శక్తి సామర్థ్యం |
| 2035 నాటికి లక్ష్యం | 155 గిగావాట్ల పవన శక్తి సామర్థ్యం |
| విస్తృత లక్ష్యం | 2030 నాటికి 500 గిగావాట్ల శిలాజ-ఇంధనేతర సామర్థ్యం; 2070 నాటికి 'నెట్ జీరో' (నికర శూన్య ఉద్గారాలు) |
11) క్రీడలు
ముఖ్యమైన క్రీడా ఫలితాలు – జూన్ 2026
| ఈవెంట్ | ఫలితం |
|---|---|
| పురుషుల అండర్-18 ఆసియా కప్ హాకీ 2026 | జపాన్లోని కకమిగహరాలో జరిగిన ఫైనల్లో జపాన్ను 4-1తో ఓడించి భారత్ టైటిల్ గెలుచుకుంది. |
| మహిళల అండర్-18 ఆసియా కప్ హాకీ 2026 | మూడవ స్థానం కోసం జరిగిన పోరులో దక్షిణ కొరియాను 3-0తో ఓడించి భారత్ కాంస్య పతకాన్ని గెలుచుకుంది. |
| నార్వే చెస్ 2026 | నార్వేలోని ఓస్లోలో జరిగిన నార్వే చెస్ టైటిల్ను గెలుచుకున్న మొట్టమొదటి భారతీయుడిగా ఆర్. ప్రజ్ఞానంద నిలిచాడు. |
| SAFF మహిళల ఛాంపియన్షిప్ 2026 | గోవాలోని పండిట్ జవహర్లాల్ నెహ్రూ స్టేడియంలో జరిగిన ఫైనల్లో భారత మహిళల జట్టు బంగ్లాదేశ్ను 3-1 తేడాతో ఓడించింది — 7 సంవత్సరాలలో భారతదేశానికి ఇది మొదటి సాఫ్ మహిళల ఛాంపియన్షిప్ టైటిల్. |
12) ఇతరాలు
రైతుల కోసం భారతదేశపు మొట్టమొదటి వాట్సాప్-ఆధారిత AI సలహా సేవ 'ఆయిల్సీడ్స్ కిసాన్ మిత్ర'ను ICAR ప్రారంభించింది.
ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ (ICAR), తన విభాగమైన ICAR-ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆయిల్సీడ్స్ రీసెర్చ్ (ICAR-IIOR) ద్వారా, నూనెగింజల సాగు చేసే రైతుల కోసం భారతదేశపు మొట్టమొదటి దేశవ్యాప్త WhatsApp-ఆధారిత AI సలహా సేవ అయిన ‘ఆయిల్సీడ్స్ కిసాన్ మిత్ర’ను ప్రారంభించింది. ఇది వేరుశనగ, ఆవాలు, సోయాబీన్, నువ్వులు, పొద్దుతిరుగుడు మరియు నైగర్ వంటి ప్రధాన పంటలకు సంబంధించిన సేవలను అందిస్తుంది.
త్వరిత రివిజన్ పట్టిక
| Topic | One-Line Summary |
|---|---|
| భారత్-నేపాల్ 'భాషిణి' అవగాహన ఒప్పందం | నేపాల్లో STT, TTS మరియు NLPలకు మద్దతునిచ్చే 'వాయిస్-ఫస్ట్' (Voice-First) అనువాద వేదికను రూపొందించేందుకు, 'భాషిణి' (MeitY యొక్క AI భాషా వేదిక)తో ప్రత్యేక భాషా-AI అవగాహన ఒప్పందం (MoU) కుదుర్చుకున్న మొదటి దేశంగా నేపాల్ నిలిచింది. |
| కొలంబియా – FGM నిషేధం | మహిళల జననాంగ విచ్ఛేదనం (FGM)ను నిషేధించే చట్టాన్ని కొలంబియా సెనేట్ ఆమోదించింది; ఈ చట్టంపై సంతకం చేస్తే, FGMకు వ్యతిరేకంగా ప్రత్యేకంగా చట్టం చేసిన మొట్టమొదటి లాటిన్ అమెరికన్ దేశంగా కొలంబియా నిలుస్తుంది; FGM పట్ల సున్నా సహన దినోత్సవాన్ని ఫిబ్రవరి 6న పాటిస్తారు. |
| వినిమయ్ – LPMS | కేంద్ర హోం మంత్రి అమిత్ షా 2026 జూన్ 9న LPAI అభివృద్ధి చేసిన 'VINIMAY' (ల్యాండ్ పోర్ట్ మేనేజ్మెంట్ సిస్టమ్)ను ప్రారంభించారు; ఇది భారతదేశంలోని 15 క్రియాశీల ల్యాండ్ పోర్ట్ల కోసం రూపొందించిన ఒక సమగ్ర డిజిటల్ ప్లాట్ఫారమ్. ఇందులో ANPR గేట్ కార్యకలాపాలు, సుమారు 90% మేర తగ్గిన కాగితపు పని (paperwork) మరియు 'సింగిల్ ఎలక్ట్రానిక్ విండో' వంటి సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ల్యాండ్ పోర్ట్ల ద్వారా జరిగే వాణిజ్యం 2014లో ఉన్న ₹5,000 కోట్ల స్థాయి నుండి ₹83,000 కోట్లకు పెరిగి, 16 రెట్ల వృద్ధిని నమోదు చేసింది. |
| జోజిలా సొరంగం | కార్గిల్ జిల్లాలోని మినామార్గ్లో, 9 జూన్ 2026న తూర్పు ముఖద్వారం వద్ద ప్రధాన సొరంగం తవ్వకం పూర్తయింది; బాల్టాల్ మరియు మినామార్గ్ల మధ్య NH-1పై సుమారు ₹6,800 కోట్ల వ్యయంతో నిర్మించిన దాదాపు 14 కిలోమీటర్ల సొరంగం; జోజి లా కనుమ శీతాకాలంలో మూసివేయబడే సమస్యను అధిగమించి, జమ్మూ కాశ్మీర్ మరియు లడఖ్ల మధ్య అన్ని కాలాల్లోనూ అనుసంధానాన్ని అందిస్తుంది. |
| వార్యా – AI వీడియో మోడల్ | ఇండియాఏఐ మిషన్ కింద అవతార్ అభివృద్ధి చేసిన భారతదేశపు మొట్టమొదటి స్వదేశీ డిస్టిల్డ్ వీడియో జనరేషన్ ఏఐ మోడల్; జనరేషన్ దశలను 50 నుండి 4కి తగ్గిస్తుంది; సెకనుకు సుమారు ₹0.48 ఖర్చుతో వీడియోలను రూపొందిస్తుంది; భారతీయ సాంస్కృతిక సందర్భాలకు అనుగుణంగా నిర్మించబడింది; ప్రపంచంలోని ప్రముఖ మోడళ్ల కంటే 10 రెట్లు ఎక్కువ ఖర్చు-సమర్థవంతమైనదని పేర్కొంది. |
| సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్య: 34 నుండి 38కి | కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆర్టికల్ 123 కింద రాష్ట్రపతి ఆర్డినెన్స్ ద్వారా సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను 34 నుండి 38కి పెంచింది; ఐదుగురు కొత్త న్యాయమూర్తులు ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు; సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను నిర్ణయించే అధికారం ఆర్టికల్ 124(1) పార్లమెంటుకు కల్పిస్తుంది; పార్లమెంటు తిరిగి సమావేశమైన 6 వారాలలోపు ఈ ఆర్డినెన్స్ను ఆమోదించాలి. |
| PMSMA – 10 ఏళ్లు | 'ప్రధాన మంత్రి సురక్షిత మాతృత్వ అభియాన్' 2026 జూన్ 9 నాటికి 10 ఏళ్లు పూర్తి చేసుకుంది; ఇది గర్భధారణలో రెండవ మరియు మూడవ త్రైమాసికాల్లో ఉన్న మహిళలకు ప్రతి నెలా 9వ తేదీన ఉచిత ప్రసవపూర్వ ఆరోగ్య పరీక్షలను అందిస్తుంది; E-PMSMA (2022) విధానం ద్వారా ప్రసవం తర్వాత 45 రోజుల వరకు అధిక-ప్రమాదకర (high-risk) గర్భిణుల ఆరోగ్యాన్ని పర్యవేక్షిస్తారు; దీనికి సంబంధించి ₹75 స్మారక నాణెం మరియు ₹5 విలువైన తపాలా బిళ్ళను విడుదల చేశారు. |
| VB-G RAM G – MGNREGS ప్రత్యామ్నాయం | MGNREGS స్థానంలో 'వికసిత్ భారత్-గ్యారంటీ ఫర్ రోజ్గార్ అండ్ ఆజీవికా మిషన్ గ్రామీణ్' (VB-G RAM G) రానుంది; కేంద్రం ₹95,962 కోట్లు కేటాయించింది; రాష్ట్ర వాటాతో కలిపి మొత్తం వ్యయం సుమారు ₹1.25 లక్షల కోట్లు; ఆంధ్రప్రదేశ్కు ₹7,707.21 కోట్లు కేటాయించారు; దీనికి సంబంధించిన నిబంధనలు 2026 జూలై 1 నాటికి జారీ కానున్నాయి. |
| తేలియాడే సౌర విద్యుత్ – 102 గిగావాట్ల సామర్థ్య అవకాశం | భారతదేశంలో 102.18 GW సామర్థ్యం గల తేలియాడే సౌర విద్యుత్ (floating solar) ఉత్పత్తికి అవకాశం ఉందని NISE అంచనా వేసింది; ఇందులో మహారాష్ట్ర (16.28 GW), మధ్యప్రదేశ్ (14.89 GW), కర్ణాటక (13.69 GW) రాష్ట్రాలు అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. భారతదేశపు అతిపెద్ద తేలియాడే సౌర విద్యుత్ కేంద్రం ఓంకారేశ్వర్ (నర్మదా నదిపై 278 MW) వద్ద ఉంది, దీని సామర్థ్యాన్ని మరో 600 MW వరకు పెంచే విస్తరణ పనులు జరుగుతున్నాయి. |
| భవ్య పోర్టల్ | ₹33,660 కోట్ల విలువైన 'భవ్య' (BHAVYA) పథకం కింద 100 పారిశ్రామిక పార్కులను కార్యరూపంలోకి తెచ్చేందుకు పియూష్ గోయల్ 'భవ్య' పోర్టల్ను ప్రారంభించారు; ఇది సవాలు-ఆధారిత పోటీ నమూనాపై ఆధారపడి ఉంటుంది; మొదటి దశ (20 పార్కులు): దరఖాస్తుల స్వీకరణ 2026 జూన్ 1 నుండి జూలై 31 వరకు; దీని నిర్వహణ NICDC ద్వారా జరుగుతుంది. |
| 11వ నీతి ఆయోగ్ పాలక మండలి | రాష్ట్రపతి భవన్లో జరిగిన 11వ పాలక మండలి సమావేశానికి ప్రధాని మోదీ అధ్యక్షత వహించారు; దీని ఇతివృత్తం "వికసిత్ భారత్ @ 2047 కోసం సమ్మిళిత మానవాభివృద్ధి"; ఇందులో 28 రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులందరూ పాల్గొనడం ఇదే మొదటిసారి; 'లఖ్పతి దీదీ'ల సంఖ్యను 3 కోట్ల నుంచి 6 కోట్లకు పెంచాలని ప్రధాని పిలుపునిచ్చారు. |
| ప్రజ్ఞానంద – నార్వే చెస్ 2026 | భారతీయ గ్రాండ్మాస్టర్ ఆర్. ప్రజ్ఞానంద, నార్వేలోని ఓస్లోలో జరిగిన నార్వే చెస్ టైటిల్ను గెలుచుకున్న మొట్టమొదటి భారతీయుడిగా నిలిచారు. |
| SAFF మహిళల ఛాంపియన్షిప్ 2026 | గోవాలోని పండిట్ జవహర్లాల్ నెహ్రూ స్టేడియంలో జరిగిన ఫైనల్లో బంగ్లాదేశ్ను 3-1 తేడాతో ఓడించి, భారత మహిళా ఫుట్బాల్ జట్టు 'సాఫ్' (SAFF) మహిళా ఛాంపియన్షిప్ 2026ను గెలుచుకుంది — గత 7 ఏళ్లలో భారత్కు ఇది మొదటి 'సాఫ్' మహిళా టైటిల్. |
| సమృద్ధి కేంద్రం – ఏపీ | గుంటూరు జిల్లాలోని నరకోడురులో 'సమృద్ధి గ్రామ్ ప్రాజెక్ట్' (భారత్నెట్ ఉద్యమి పథకం) కింద 2026 జూన్ 7న ఇది ప్రారంభించబడింది; హెల్త్ ఏటీఎం (60 రకాల పరీక్షలు), జన ఔషధి కేంద్రం, FTTH బ్రాడ్బ్యాండ్, నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు వ్యవసాయ సలహా సేవలతో సహా మొత్తం 11 సేవలను ఒకే చోట ఇది అందిస్తుంది; ఇది దేశవ్యాప్తంగా ఎంపిక చేసిన మూడు పైలట్ కేంద్రాలలో ఒకటి. |
| అమరావతి కేంద్ర ప్రభుత్వ కార్యాలయ సముదాయం | సుమారు 8,000 మంది కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు వసతి కల్పించేందుకు, పూర్తిగా భారత ప్రభుత్వం నిధులతో అమరావతిలో 'సెంట్రల్ గవర్నమెంట్ జనరల్ పూల్ ఆఫీస్ అకామడేషన్' (CGGPOA) ఏర్పాటుకు CCEA ఆమోదం తెలిపింది; దీని అంచనా వ్యయం ₹1,299.08 కోట్లు. |
| జస్పాల్ రాణా కన్నుమూశారు | ప్రఖ్యాత షూటింగ్ క్రీడాకారుడు జస్పాల్ రాణా 2026 జూన్ 12న 49 ఏళ్ల వయసులో కన్నుమూశారు; ఆయన కామన్వెల్త్ క్రీడలలో 15 పతకాలు (9 స్వర్ణాలు, 4 రజతాలు, 2 కాంస్యాలు) మరియు 1994 హిరోషిమా ఆసియా క్రీడలలో 3 స్వర్ణ పతకాలను సాధించారు; అలాగే అర్జున అవార్డు (1994), పద్మశ్రీ (1997) మరియు ద్రోణాచార్య అవార్డు (2020)లతో సత్కరించబడ్డారు. |
🔗 సంబంధిత రోజువారీ కరెంట్ అఫైర్స్
పూర్తి వివరణల కోసం ఏ రోజైనా తెరవండి (వారపు పోస్ట్ పునశ్చరణ కోసం ఉద్దేశించబడింది).
