వీక్లీ కరెంట్ అఫైర్స్ (అక్టోబర్ 2026 - 5వ వారం) - పరీక్ష రివిజన్ నోట్స్
1) అంతర్జాతీయ కరెంట్ అఫైర్స్
లూయిజ్ ఇనాసియో లులా డా సిల్వా బ్రెజిల్ 2026 అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో విజయం సాధించారు
లూయిజ్ ఇనాసియో లులా డా సిల్వా బ్రెజిల్ 2026 అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో విజయం సాధించారు. లిబరల్ పార్టీ (PL)కి చెందిన ఫ్లావియో బోల్సోనారోపై రెండో విడత ఓటింగ్ (రన్‌ఆఫ్)లో గెలుపొందడం ద్వారా ఆయన నాలుగోసారి అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు చేపట్టనున్నారు. దక్షిణ అమెరికాలో అతిపెద్ద దేశం కావడమే కాకుండా, బ్రిక్స్ (BRICS)లో వ్యవస్థాపక సభ్యదేశంగా కూడా ఉండటంతో, బ్రెజిల్‌లో జరిగే ఎన్నికలు లాటిన్ అమెరికాతో భారతదేశానికి ఉన్న సంబంధాల దృష్ట్యా ఎంతో ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయి.
భారత్-బంగ్లాదేశ్ గంగా జలాల పంపిణీ ఒప్పందం
ప్రస్తుతం ఉన్న 30 ఏళ్ల ఒప్పందం 2026 డిసెంబర్ 12న ముగియక ముందే, కొత్త గంగా జలాల పంపిణీ ఒప్పందం కోసం చర్చలు జరపాలని బంగ్లాదేశ్ భారత్‌ను కోరింది. ఈ ఒప్పందం పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని ఫరక్కా బ్యారేజ్ వద్ద, వేసవి కాలంలో గంగా జలాల పంపిణీని నియంత్రిస్తుంది. ముఖ్యంగా వాయువ్య ప్రాంతంలో మంచినీటి కొరత, వ్యవసాయ నష్టాలు, చేపల వేట తగ్గిపోతుందనే ఆందోళనతో, వాతావరణ మార్పులు, పెరుగుతున్న డిమాండ్, మొత్తం గంగా పరీవాహక ప్రాంతాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుని సవరించిన ఒప్పందాన్ని బంగ్లాదేశ్ కోరుతోంది.
| వివరాలు | ఫాక్ట్ |
|---|---|
| ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగాయి | డిసెంబర్ 1996, 30 ఏళ్ల పాటు |
| కరువు కాలం కవర్ చేయబడింది | ప్రధానంగా జనవరి నుండి మే, ఫరక్కా వద్ద |
| పొడగింపు | స్వయంచాలక పొడిగింపు నిబంధన లేదు — కొనసాగింపునకు కొత్త ఒప్పందం అవసరం |
| ఫరక్కా బ్యారేజీ | 1975లో పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని గంగా నదిపై నిర్మించబడింది |
| మునుపటి ఒప్పందం | 1977 |
క్యూబాపై అమెరికా ఆంక్షలను ఎత్తివేసేందుకు ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ సభ తీర్మానంపై భారత్ ఓటు వేసింది
క్యూబాపై అమెరికా విధించిన ఆర్థిక, వాణిజ్య మరియు ద్రవ్యపరమైన ఆంక్షలను ఎత్తివేయాలని కోరుతూ, క్యూబా అభివృద్ధికి మద్దతుగా ఈ పరిమితులను ఎత్తివేయాలని పునరుద్ఘాటిస్తూ, 2026 అక్టోబర్‌లో ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వసభ్య సమావేశం (UNGA) తీర్మానానికి భారతదేశం అనుకూలంగా ఓటు వేసింది. UNGA తీర్మానాలు సిఫార్సుాత్మకమైనవి, కట్టుబడి ఉండాల్సినవి కావు.
2) జాతీయ కరెంట్ అఫైర్స్
భారతదేశపు మొట్టమొదటి సమీకృత వాయు కాలుష్య విశ్లేషణ ప్రయోగశాల
కేంద్ర శాస్త్ర, సాంకేతిక మరియు భూ విజ్ఞాన శాస్త్రాల శాఖ సహాయ మంత్రి (స్వతంత్ర బాధ్యత) డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్, ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ట్రాపికల్ మెటియోరాలజీ (IITM) ఢిల్లీ శాఖలో ఇంటిగ్రేటెడ్ అట్మాస్ఫియరిక్ కెమిస్ట్రీ అండ్ ఏరోసోల్ టాక్సిసిటీ అనాలిసిస్ లాబొరేటరీ (AATAL)ని ప్రారంభించారు. ప్రపంచంలోనే ఇటువంటి మొట్టమొదటి సమీకృత సదుపాయంగా వర్ణించబడిన దీనిని, ఢిల్లీ-ఎన్‌సిఆర్ కోసం 'మిషన్ మౌసమ్' కింద ఏర్పాటు చేశారు. సాంప్రదాయ మానిటర్‌ల వలె కాకుండా, AATAL కాలుష్య కారకాల యొక్క రసాయన కూర్పు, మూలాలు మరియు ఆరోగ్య ప్రభావాలను గుర్తించగలదు.
భువనేశ్వర్‌లో కొత్త ఆర్‌బిఐ డేటా సెంటర్
డిజిటల్ బ్యాంకింగ్ మౌలిక సదుపాయాలను మరియు ఆర్థిక రంగంలో సైబర్ భద్రతను బలోపేతం చేసేందుకు, ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ 2026 అక్టోబర్ 25న ఒడిశాలోని భువనేషర్‌లో భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI)కి చెందిన కొత్త డేటా సెంటర్ మరియు సైబర్ సెక్యూరిటీ శిక్షణ సంస్థను ప్రారంభించారు.
తుమ్మిదిహట్టి బ్యారేజ్
తెలంగాణ-మహారాష్ట్ర సరిహద్దులోని ప్రాణహిత నదిపై ప్రతిపాదిత నీటిపారుదల ప్రాజెక్టే తుమ్మిడిహట్టి బ్యారేజీ. విద్యుత్‌పై అధికంగా ఆధారపడే పంపింగ్‌పై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి, గురుత్వాకర్షణ ఆధారిత నీటి రవాణాకు ఇది ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది. బ్యారేజీ ఎత్తును 148 మీటర్ల నుండి 152 మీటర్లకు పెంచాలని తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్‌ను కోరారు; ఇరు రాష్ట్రాల మధ్య 2016లో కుదిరిన ఒప్పందం ప్రకారం 148 మీటర్ల ఎత్తును నిర్దేశించారు.
గోవధ కేసులో గుజరాత్ కోర్టు జీవిత ఖైదు విధించింది
గుజరాత్‌లోని గాంధీనగర్ జిల్లాలో ఉన్న ఒక కోర్టు, గోవధకు సంబంధించిన కేసులో ముగ్గురు వ్యక్తులకు జీవిత ఖైదు విధించింది. ఈ కేసులో 277 కిలోల గోమాంసాన్ని అధికారులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు.
| చట్టపరమైన నిబంధన | వివరాలు |
|---|---|
| గుజరాత్ జంతు సంరక్షణ చట్టం, 1954 | నిర్దిష్ట జంతువుల వధను నియంత్రిస్తుంది మరియు నిషేధిస్తుంది; 2017 సవరణ ద్వారా గోవధకు విధించే శిక్షను జీవిత ఖైదు వరకు పెంచారు — ఇలా చేసిన మొదటి రాష్ట్రం గుజరాత్. |
| ఆర్టికల్ 48 (రాజ్యాంగ ఆదేశక సూత్రాలు - DPSP) | వ్యవసాయాన్ని, పశుపోషణను ఆధునిక పద్ధతులలో నిర్వహించడం; పశువుల జాతులను పరిరక్షించడం; ఆవులు, దూడలు మరియు ఇతర పాడి పశువులు లేదా బరువులు లాగే పశువుల వధను నిషేధించడం. |
| ఆర్టికల్ 48A | పర్యావరణ పరిరక్షణ; అడవులను, వన్యప్రాణులను కాపాడటం |
| స్టేట్ ఆఫ్ గుజరాత్ v. మిర్జాపూర్ మోతీ కురేషి కస్సాబ్ జమాత్ (2005) | కొన్ని రకాల పశువుల వధపై గుజరాత్ విధించిన ఆంక్షలను సుప్రీంకోర్టు సమర్థించింది. |
కాసరగోడ్‌లో సాంప్రదాయ 'సురంగం' నీటి సంరక్షణ వ్యవస్థను పునరుద్ధరించనున్న కేరళ
తగ్గుతున్న వర్షపాతం మరియు కరువు ప్రమాదం నేపథ్యంలో, వర్షపు నీటిని సంరక్షించడానికి, భూగర్భ జలాలను మెరుగుపరచడానికి మరియు నదీ ప్రవాహాలను నిలబెట్టడానికి, కాసరగోడ్ జిల్లాలోని ఎనిమిది గ్రామ పంచాయతీల వ్యాప్తంగా 'సురంగమ్స్' అని పిలువబడే సాంప్రదాయ భూగర్భ నీటి నిల్వ సొరంగాలను పునరుద్ధరించాలని కేరళ ప్రభుత్వం యోచిస్తోంది.
3) ఆంధ్రప్రదేశ్ కరెంట్ అఫైర్స్
ఆపరేషన్ ఫైర్‌వాల్-2026
ఆంధ్రప్రదేశ్ కౌంటర్ ఇంటెలిజెన్స్ సెల్ (CIC), నావల్ ఇంటెలిజెన్స్ మరియు 10 రాష్ట్రాలకు చెందిన యాంటీ-టెర్రరిస్ట్ స్క్వాడ్‌లతో (ATS) కలిసి, 'ఆపరేషన్ ఫైర్‌వాల్-2026' (Operation Firewall-2026) పేరుతో చేపట్టిన సమన్వయ చర్యల్లో, భారత నౌకాదళానికి (Indian Navy) సంబంధించిన సున్నితమైన సమాచారాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకున్న పాకిస్థాన్ అనుబంధ గూఢచారి నెట్‌వర్క్‌ను బయటపెట్టింది.
అర్నాబ్ సైక్లోన్ 2026
'అర్నాబ్' (Arnab) అనే అత్యంత తీవ్రమైన తుపాను (Very Severe Cyclonic Storm - VSCS), 2026 అక్టోబర్ 26న బంగాళాఖాతంలో ఏర్పడి, అక్టోబర్ 28 నాటికి ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరానికి చేరువగా వచ్చింది. ఇది బాపట్ల మరియు విశాఖపట్నం మధ్య, యానాంకు దక్షిణంగా తీరాన్ని దాటుతుందని భారత వాతావరణ శాఖ (IMD) అంచనా వేసింది. 'అర్నాబ్' అనే పేరును బంగ్లాదేశ్ సూచించింది; బెంగాలీ భాషలో దీనికి 'మహాసముద్రం' అని అర్థం.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అనలాగ్ పనీర్‌పై ఏడాది పాటు నిషేధం విధింపు
ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆహార భద్రతా శాఖ 'అనలాగ్ పనీర్' (analogue paneer) పై ఒక ఏడాది పాటు నిషేధం విధించినట్లు ఒక వార్తా కథనం పేర్కొంది. ఉత్పత్తుల ప్రమాణాలు, నిజాయితీతో కూడిన లేబులింగ్ మరియు వినియోగదారులను తప్పుదోవ పట్టించే ఆహార విక్రయాల నుండి రక్షణ కల్పించడమే దీని ఉద్దేశ్యం. 'అనలాగ్' అంటే పాల ఉత్పత్తులను పోలి ఉండే ప్రత్యామ్నాయ పదార్థం; అయితే, దీనిని అసలైన పనీర్‌గా పేర్కొంటూ విక్రయించడమే ఇక్కడ ప్రధాన సమస్య.
ఎన్నికల భద్రత కోసం బాపట్ల పోలీసులు సమర్థ్ యాప్‌ను ప్రారంభించారు
స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల సమయంలో సమన్వయాన్ని మెరుగుపరిచేందుకు, సిబ్బంది పర్యవేక్షణ, అత్యవసర హెచ్చరికలు మరియు కార్యాచరణ సూచనలను ఒకే వ్యవస్థలోకి తీసుకువస్తూ, బాపట్ల జిల్లా పోలీసులు సమర్థ్ మొబైల్ యాప్‌ను ప్రారంభించారు.
4) పాలిటి మరియు గవర్నెన్స్
న్యాయవ్యవస్థలో నియామకాలు మరియు కొలీజియం వ్యవస్థ
పదవీ విరమణ చేసిన సుప్రీం కోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సంజయ్ కౌల్ చేసిన వ్యాఖ్యల తర్వాత కొలీజియం వ్యవస్థపై మళ్లీ విమర్శలు వెల్లువెత్తాయి. కొలీజియం అధికారికంగా పరిశీలనకు తీసుకురాకముందే, మాజీ సీజేఐ డి.వై. చంద్రచూడ్ ప్రతిపాదిత నియామకాలపై కేంద్ర ప్రభుత్వంతో చర్చించి ఉండవచ్చని జస్టిస్ సంజయ్ కౌల్ ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. ఈ వ్యాఖ్యలు న్యాయ స్వాతంత్ర్యం, పారదర్శకత మరియు జవాబుదారీతనంపై చర్చలను పునరుద్ధరించాయి.
| అధికరణం | రాజ్యాంగ నిబంధన |
|---|---|
| అధికరణ 124 | అవసరమైన సంప్రదింపుల అనంతరం రాష్ట్రపతి ద్వారా సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల నియామకం |
| అధికరణం 217 | భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJI), గవర్నర్ మరియు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిని సంప్రదించిన తర్వాత, రాష్ట్రపతి ద్వారా హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల నియామకం. |
| కేసు / అభివృద్ధి | ప్రాముఖ్యత |
|---|---|
| మొదటి న్యాయమూర్తుల కేసు (1981) | కార్యనిర్వాహక శాఖ యొక్క ప్రాధాన్యతను సమర్థించింది |
| రెండవ న్యాయమూర్తుల కేసు (1993) | కొలీజియం వ్యవస్థను మరియు న్యాయవ్యవస్థ యొక్క ప్రాధాన్యతను నెలకొల్పింది |
| మూడవ న్యాయమూర్తుల కేసు (1998) | కొలీజియం కూర్పు మరియు సంప్రదింపుల ప్రక్రియను స్పష్టం చేసి, విస్తరించారు |
| 99వ రాజ్యాంగ సవరణ (2014) | నేషనల్ జ్యుడీషియల్ అపాయింట్‌మెంట్స్ కమిషన్ (NJAC) కోసం ఏర్పాటు చేయబడింది |
| NJAC తీర్పు (2015) | న్యాయ స్వాతంత్ర్యాన్ని (ప్రాథమిక నిర్మాణం) ఉల్లంఘించినందుకు NJACను సుప్రీం కోర్టు కొట్టివేసింది. |
5) సైన్స్ & టెక్నాలజీ
కార్బన్ క్యాప్చర్, వినియోగం మరియు నిల్వ (CCUS)
పారిశ్రామిక ఉద్గారాలను తగ్గించి, 2070 నాటికి నికర-సున్నా లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి ప్రభుత్వం CCUSను ప్రోత్సహిస్తోంది. ఉక్కు, సిమెంట్, విద్యుత్, రిఫైనరీలు మరియు రసాయనాలు వంటి తగ్గించడం కష్టతరమైన రంగాలకు CCUS కీలకమని 27 అక్టోబర్ 2026 నాటి PIB బ్యాక్‌గ్రౌండర్ పేర్కొంది. CCUSలో CO₂ను పట్టుకోవడం, దానిని రవాణా చేయడం, మరియు దానిని ఉపయోగించడం (యూరియా, గ్రీన్ మెథనాల్, సింథటిక్ ఇంధనాలు, నిర్మాణ సామగ్రి) లేదా క్షీణించిన చమురు/గ్యాస్ నిల్వలు, లోతైన లవణీయ జలవనరులు లేదా బసాల్ట్ నిర్మాణాలలో నిల్వ చేయడం వంటివి ఉంటాయి.
| మైల్ స్టోన్ | వివరాలు |
|---|---|
| కేంద్ర బడ్జెట్ 2026–27 | ఐదు రంగాలలో CCUS కోసం ఐదేళ్ల కాలంలో ₹20,000 కోట్లు |
| డీఎస్‌టీ | CCUS పరిశోధన & అభివృద్ధి (R&D) రోడ్‌మ్యాప్ — డిసెంబర్ 2025 |
| నీతీ ఆయోగ్ | CCUS విధాన చట్రం మరియు అమలు యంత్రాంగం — నవంబర్ 2022 |
| ఐఐటీ బాంబే (మే 2026) | భారతదేశపు మొట్టమొదటి సమీకృత CCUS క్షేత్ర ప్రయోగశాల — రోజుకు 3 టన్నుల CO₂ వరకు సంగ్రహిస్తుంది; డెక్కన్ ట్రాప్ బసాల్ట్‌లలో నిల్వపై పరిశోధన |
భారతదేశపు అభివృద్ధి చెందుతున్న అంతరిక్ష సాంకేతికతలు
2033 నాటికి 44 బిలియన్ డాలర్ల అంతరిక్ష ఆర్థిక వ్యవస్థ అనే లక్ష్యానికి మద్దతుగా, ఇస్రో నేతృత్వంలో భారతదేశం పునర్వినియోగ ప్రయోగ వాహనాలు, తదుపరి తరం రాకెట్లు, అధునాతన ప్రొపల్షన్, డాకింగ్, నావిగేషన్ మరియు భూ పరిశీలన వంటి రంగాలలో పురోభివృద్ధి పండిస్తోంది.
| సాంకేతికత / లక్ష్యం | కీలక పరిణామాలు |
|---|---|
| తదుపరి తరం ప్రయోగ వాహనం (NGLV) | Approved September 2024, ₹8,240 crore; 30 tonnes to LEO; partially reusable variant 14 tonnes |
| RLV – పుష్పక్ | Three autonomous runway landings in 2023–24 |
| స్క్రమ్‌జెట్ | Flight-tested August 2016, Mach 6; uses atmospheric oxygen |
| విద్యుత్ ప్రొపల్షన్ | 1,000-hour life test of a 300 mN plasma thruster — March 2025 |
| గ్రీన్ ప్రొపల్షన్ | Alternative propellants incl. ISROSENE (rocket-grade kerosene) |
| అణు అంతరిక్ష సాంకేతికతలు | RHUలు మరియు RTGలపై ఇస్రో (ISRO)–డీఏఈ (DAE)ల పని |
| స్పాడెక్స్ | భారతదేశం అంతరిక్షంలో డాక్ చేసిన నాల్గవ దేశం — 16 జనవరి 2025; శక్తి బదిలీ ఏప్రిల్ 2025 |
| నావిక్ | భారతదేశంపై మరియు దాని సరిహద్దుల నుండి 1,500 కి.మీ దూరం వరకు ప్రాంతీయ నావిగేషన్ |
| NISAR | 30 జూలై 2025న ప్రయోగించబడింది; నాసా–ఇస్రో (NASA–ISRO); L-బ్యాండ్ మరియు S-బ్యాండ్ రాడార్ |
| HysIS | నవంబర్ 2018లో ప్రయోగించబడింది; హైపర్‌స్పెక్ట్రల్ ఇమేజింగ్ |
భారతదేశపు మొట్టమొదటి జన్యు సవరణ చేసిన వరి రకాలు
ఉత్పాదకత, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే సామర్థ్యం మరియు ఆహార భద్రతను మెరుగుపరచడానికి భారతదేశం క్రిస్పర్-ఆధారిత జన్యు సవరణ మరియు అపోమిక్సిస్ లను అభివృద్ధి చేస్తోంది. 2025లో, ఐసిఎఆర్ శాస్త్రవేత్తలు అభివృద్ధి చేసిన రెండు జన్యు-సవరించిన వరి రకాలను భారతదేశం ప్రవేశపెట్టింది.
| వెరైటీ | ప్రధాన లక్షణాలు |
|---|---|
| DRR ధన్-100 (కమల) | సుమారు 130 రోజుల్లో పంట చేతికి వస్తుంది (150 రోజులతో పోలిస్తే); సుమారు 20% అధిక దిగుబడి (సుమారు 5.4 టన్నులు/హెక్టారుకు); తక్కువ నీరు మరియు శ్రమ అవసరం. |
| పూసా డిఎస్టి రైస్-1 | లవణీయ మరియు క్షార నేలలను తట్టుకోగలదు; అటువంటి పరిస్థితుల్లో దిగుబడి సుమారు 10–30% ఎక్కువగా ఉంటుంది. |
ప్లూటోకు ఆవల కొత్త మరుగుజ్జు గ్రహ అభ్యర్థి '2026 ED138' కనుగొనబడింది
చిలీలోని వెరా సి. రూబిన్ అబ్జర్వేటరీని ఉపయోగిస్తున్న శాస్త్రవేత్తలు, '2026 ED138' అనే సుదూర మంచుతో కూడిన ఖగోళ వస్తువును గుర్తించారు. దీనిని ఒక వామన గ్రహం (dwarf planet)గా వర్గీకరించవచ్చు. ఇది సూర్యుని నుండి సుమారు 46 AU దూరంలో (1 AU ≈ 149.6 మిలియన్ కిలోమీటర్లు) ఉంది మరియు దీని వ్యాసం సుమారు 600–1,500 కిలోమీటర్లు ఉంటుందని అంచనా.
భారతదేశ క్లౌడ్ ఎకోసిస్టమ్ – మేఘరాజ్ 2.0
భారతదేశం మేఘరాజ్ 2.0, స్వదేశీ డేటా సెంటర్లు మరియు డిజిటల్ పాలన, ఏఐ మరియు డేటా సార్వభౌమత్వం (ఒక దేశం తన చట్టాల ప్రకారం నిల్వ చేసిన మరియు ప్రాసెస్ చేసిన డేటాపై కలిగి ఉండే నియంత్రణ) కోసం చేపట్టిన ఇండియాఏఐ మిషన్ ద్వారా దేశీయ క్లౌడ్ మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేస్తోంది. 29 అక్టోబర్ 2026 నాటి పీఐబీ బ్యాక్‌గ్రౌండర్ ప్రకారం, సెప్టెంబర్ 2026 నాటికి భారతదేశంలో 30 ఎంప్యానెల్డ్ క్లౌడ్ సర్వీస్ ప్రొవైడర్లు ఉన్నారు.
| కార్యక్రమం | కీలక పరిణామాలు |
|---|---|
| మేఘ్‌రాజ్ (GI క్లౌడ్) | క్లౌడ్ ఆధారిత ఈ-గవర్నెన్స్ కోసం MeitY ద్వారా 2014లో ప్రారంభించబడింది |
| మేఘ్‌రాజ్ 2.0 | AI-సిద్ధమైన ప్రభుత్వ క్లౌడ్; సెప్టెంబర్ 2026 నాటికి 2,330 విభాగాలచే స్వీకరించబడింది |
| డేటా సెంటర్ సామర్థ్యం | 1.57 GW (ఆగస్టు 2026); 2030 నాటికి సుమారు 8 GW |
| IndiaAI మిషన్ | వ్యయం ₹10,371.92 కోట్లు; 45,000కు పైగా GPUలు అందుబాటులోకి తీసుకురాబడ్డాయి |
| భాషిణి | భారతీయ క్లౌడ్‌కు (Yotta Data Services) తరలించబడింది — ఫిబ్రవరి 2026 |
| ఎన్‌ఐసి | 4 జాతీయ డేటా కేంద్రాలు మరియు 24 మినీ డేటా కేంద్రాలు |
| క్లౌడ్ ఎంపిక ఫ్రేమ్‌వర్క్ | MeitY ద్వారా జారీ చేయబడింది — మార్చి 2026 |
| ఫ్యూచర్‌స్కిల్స్ ప్రైమ్ | MeitY–NASSCOM; 2026 ఆగస్టు నాటికి 34 లక్షల మంది నమోదు |
6) పర్యావరణం
ఉప్పు నీటి చిత్తడి నేలలు
నెదర్లాండ్స్‌లోని వాగెనింగెన్ యూనివర్శిటీ & రీసెర్చ్ పరిశోధకులు నేచర్ పత్రికలో ప్రచురించిన ఒక అధ్యయనంలో, ఉప్పు చిత్తడి నేలలోని వృక్షసంపద మరియు వేరు వ్యవస్థలు, తీవ్రమైన తుఫానుల సమయంలో కూడా అలల శక్తిని తగ్గించి, తీర కోతను నివారిస్తాయని కనుగొన్నారు.
7) రక్షణ
గరుడ శక్తి ఎక్సర్ సైజ్ 2026
భారతదేశం మరియు ఇండోనేషియాల మధ్య జరిగే ద్వైపాక్షిక ప్రత్యేక దళాల (Special Forces) విన్యాసమైన 'ఎక్సర్‌సైజ్ గరుడ శక్తి' (Exercise Garuda Shakti) యొక్క 11వ ఎడిషన్, 2026 అక్టోబర్ 27న ఇండోనేషియాలోని బన్యువాంగిలో ప్రారంభమైంది. ఈ విన్యాసాలు 2026 నవంబర్ 6 వరకు కొనసాగుతాయి.
8) పథకాలు
ప్రధాన్ మంత్రి విక్షిత్ గ్రామ స్వరాజ్ యోజన (PMGSY)
కేంద్ర మంత్రివర్గం 'PMVGSY'ని ఒక 'కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం' (Centrally Sponsored Scheme)గా ఆమోదించింది. ఇది 2026–27 నుండి 2030–31 వరకు—అంటే 16వ ఆర్థిక సంఘం కాలపరిమితికి అనుగుణంగా—అమలవుతుంది. దీని ముఖ్య ఉద్దేశ్యం గ్రామీణ స్థాయిలో పాలనను బలోపేతం చేయడం మరియు గ్రామీణాభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడం. ఈ పథకం ద్వారా సుమారు 2.55 లక్షలకు పైగా పంచాయతీలు మరియు సాంప్రదాయ స్థానిక సంస్థలలోని దాదాపు 32 లక్షల మంది ఎన్నికైన ప్రతినిధులు, అధికారుల సామర్థ్యాలను పెంపొందించడం జరుగుతుంది. అంతేకాకుండా, 16వ ఆర్థిక సంఘం 2026–31 కాలానికి సిఫార్సు చేసిన సుమారు ₹4.35 లక్షల కోట్ల గ్రామీణ స్థానిక సంస్థల గ్రాంట్లను, పంచాయతీలు సమర్థవంతంగా వినియోగించుకునేలా ఇది తోడ్పడుతుంది.
| వివరాలు | ఫాక్ట్ |
|---|---|
| మొత్తం వ్యయం | ₹7,395.55 కోట్లు — కేంద్రం ₹4,869.48 కోట్లు, రాష్ట్రాలు ₹2,526.07 కోట్లు |
| ప్రణాళిక | eGramSwarajలో ఏటా సుమారు 2.55 లక్షల గ్రామ పంచాయతీ అభివృద్ధి ప్రణాళికలు |
| ఆడిట్ | AuditOnline ద్వారా ఏటా కనీసం 2.55 లక్షల ఆన్‌లైన్ ఆడిట్ ప్రణాళికలు |
| భావ వ్యక్తీకరణ | పంచమ్ (Pancham) — 17 భారతీయ భాషలలో అందుబాటులో ఉన్న AI-ఆధారిత వేదిక; ప్రతి ప్రచారం ద్వారా కోటి మందికి పైగా పౌరులను చేరుకోవడం దీని లక్ష్యం. |
| కవరేజ్ | అన్ని రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు (సాంప్రదాయ గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలతో సహా); వీటి ప్రణాళికలను ఒక కేంద్ర సాధికార కమిటీ సమీక్షిస్తుంది. |
ఖేలో ఇండియా క్రీడా పరికరాల తయారీ పథకం
కేంద్ర మంత్రివర్గం, 2026 నుండి 2033–34 వరకు ₹1,856.67 కోట్ల కేటాయింపుతో ఖేలో ఇండియా క్రీడా పరికరాల తయారీ పథకాన్ని ఆమోదించింది. 2026–27 కేంద్ర బడ్జెట్లో ప్రకటించిన ఈ పథకం, ప్రత్యేక క్రీడా వస్తువుల తయారీ జోన్‌ల (SGMZలు) ద్వారా దేశీయ క్రీడా పరికరాల తయారీ, పెట్టుబడులు, ఉద్యోగాలు మరియు ఎగుమతులను ప్రోత్సహించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
కంటైనర్ తయారీ ప్రోత్సాహక పథకం (CMPS)
కేంద్ర మంత్రివర్గం ₹10,000 కోట్ల ప్రతిపాదిత వ్యయంతో 'కంటైనర్ తయారీ ప్రోత్సాహక పథకం' (Container Manufacturing Promotion Scheme - CMPS)కు ఆమోదం తెలిపింది. 2026–27 కేంద్ర బడ్జెట్లో ప్రకటించిన ఈ పథకం, ప్రపంచస్థాయి పోటీతత్వం కలిగిన కంటైనర్ పరిశ్రమను నిర్మించడం, దిగుమతులను తగ్గించడం మరియు సముద్ర రవాణా లాజిస్టిక్స్‌ను బలోపేతం చేయడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఇది కొత్తగా ఏర్పాటు చేసే యూనిట్లకు (greenfield) మరియు ఇప్పటికే ఉన్న యూనిట్లకు (brownfield) మద్దతునిస్తుంది. ఇందులో భాగంగా, 'వడ్డీ రాయితీ సహాయం' (Interest Subvention Assistance - ISA) కింద, అర్హత కలిగిన కాలపరిమితి రుణాలపై (term loans) ఏటా 3% వడ్డీ రాయితీని అందించేందుకు ₹859 కోట్లు కేటాయించబడ్డాయి.
9) పురస్కారాలు మరియు గౌరవాలు
ఆశోక్ సేన్ 'ఆస్కార్ క్లైన్ మెడల్ 2026' అందుకున్న మొదటి భారతీయుడిగా నిలిచారు
Theoretical physicist Ashoke Sen has been awarded the 2026 Oskar Klein Medal, becoming the first Indian to receive it. The award is associated with Stockholm University and the Nobel Committee for Physics of the Royal Swedish Academy of Sciences. Sen, the ICTS-Infosys Madhava Chair Professor at ICTS, Bengaluru, delivered the memorial lecture in Stockholm on 22 అక్టోబర్ 2026, titled “Gravity from Strings and Strings from Gravity”. The medal was established in 1988 in honour of Swedish physicist Oskar Klein (1894–1977).
10) ర్యాంకులు మరియు నివేదికలు
అన్‌ఇన్‌కార్పొరేటెడ్ సెక్టార్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్ వార్షిక సర్వే (ASUSE) 2027–28
నేషనల్ స్టాటిస్టిక్స్ ఆఫీస్ (NSO) 2021–22 నుండి ASUSEని భారతదేశం యొక్క సంఘటీకరించని వ్యవసాయేతర రంగం — ఉద్యోగాలు మరియు GVA కోసం ముఖ్యమైన తయారీ, వాణిజ్యం మరియు సేవల సంస్థలపై డేటాను సేకరించడానికి నిర్వహించింది. మొదటిసారి, ASUSE 2027–28లో మహిళా వ్యాపారవేత్తలు ఎదుర్కొనే లింగ-నిర్దిష్ట పరిమితులు, విద్యుత్ మూలాలు మరియు సుదీర్ఘ సూచన వ్యవధిలో స్థిర ఆస్తులపై పెట్టుబడులపై ప్రశ్నలు ఉంటాయి.
11) కమిటీలు & కాన్ఫరెన్స్
2026లో న్యూఢిల్లీలో 12వ బ్రిక్స్ (BRICS) పార్లమెంటరీ ఫోరమ్ జరిగింది
12వ బ్రిక్స్ పార్లమెంటరీ ఫోరమ్ 2026 అక్టోబర్ 26–27 తేదీలలో న్యూఢిల్లీలో “ప్రజల కేంద్రిత అభివృద్ధి కోసం పార్లమెంటులను బలోపేతం చేయడం” అనే ఇతివృత్తంతో జరిగింది. ఈ సమావేశంలో బ్రిక్స్ సభ్య దేశాలైన 10 దేశాలకు చెందిన సభాపతులు (Presiding Officers) మరియు ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు.
13వ ఆసియాన్ రక్షణ మంత్రుల సమావేశం-ప్లస్ (ADMM-Plus)
అక్టోబర్ 2026లో ఫిలిప్పీన్స్‌లోని సెబులో జరిగిన 13వ ఏడీఎమ్ఎమ్-ప్లస్ (ADMM-Plus) సమావేశంలో రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ మాట్లాడుతూ, ఉగ్రవాద వ్యతిరేక పోరాటంలో తమకున్న నైపుణ్యాన్ని ఆసియాన్ (ASEAN) దేశాలతో పంచుకోవడానికి భారత్ సిద్ధంగా ఉందని పేర్కొన్నారు.
12) ముఖ్యమైన రోజులు
జనజాతియ గౌరవ్ దివస్ 2026
గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ, 2026 నవంబర్ 1 నుండి 15 వరకు దేశవ్యాప్తంగా 'జనజాతియ గౌరవ పఖ్వాడా' (గిరిజన గౌరవ పక్షోత్సవం) నిర్వహించనున్నట్లు ప్రకటించింది. ఇది నవంబర్ 15న జరగనున్న 'జనజాతియ గౌరవ దివస్'తో ముగుస్తుంది. ఈ రోజు గిరిజన స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు భగవాన్ బిర్సా ముండా (ధర్తీ ఆబా) జయంతి సందర్భంగా నిర్వహించబడుతుంది.
ప్రభుత్వం 2021లో 15 నవంబర్ని జనజాతీయ గౌరవ్ దివస్‌గా ప్రకటించింది. బిర్సా ముండా 150వ జన్మదినోత్సవం 2024–25 సమయంలో జంజాతీయ గౌరవ్ వర్ష్గా గుర్తించబడింది.
13) క్రీడలు
2026 ఆసియా పారా క్రీడలు
భారతదేశం 2026 ఆసియా పారా క్రీడలలో (Asian Para Games 2026) తన అత్యుత్తమ ప్రదర్శనను కనబరిచింది. ఈ క్రీడలలో భారత్ మొత్తం 114 పతకాలను (30 స్వర్ణాలు, 35 రజతాలు, 49 కాంస్యాలు) సాధించి, చైనా, జపాన్ మరియు ఉజ్బెకిస్థాన్‌ల తర్వాత నాలుగో స్థానంలో నిలిచింది. ఈ క్రీడల ఐదవ ఎడిషన్ 2026 అక్టోబర్ 18 నుండి 24 వరకు జపాన్‌లోని ఐచి-నగోయాలో జరిగాయి. తదుపరి ఎడిషన్ 2030లో ఖతార్‌లోని దోహాలో నిర్వహించబడుతుంది.
| క్రీడాకారుడు | విజయం |
|---|---|
| మోనా అగర్వాల్ | పారా షూటింగ్‌లో రెండు స్వర్ణాలు; మహిళల 50 మీటర్ల రైఫిల్ 3 పొజిషన్స్ SH1 విభాగంలో ప్రపంచ రికార్డు |
| శీతల్ దేవి | పారా ఆర్చరీలో రెండు స్వర్ణాలు |
| సందీప్ | ప్రపంచ రికార్డు — పురుషుల 400 మీటర్ల T64 |
| హేనీ | ప్రపంచ రికార్డు — జావెలిన్ F37/38 |
14) ఇతరాలు
జల్ సంచయ్ జన్ భగీదారి: రెయిన్ 2026 ప్రచారం
జల్ శక్తి మంత్రిత్వ శాఖ, జల్ శక్తి అభియాన్: క్యాచ్ ది రెయిన్తో JSJBని అనుసంధానిస్తూ, 1 జూన్ 2026న ప్రారంభించిన జల్ సంచయ్ జన భాగీదారీ: క్యాచ్ ది రెయిన్ (JSJB: CTR) 2026ను అమలు చేస్తోంది. 26 అక్టోబర్ 2026 నాటి PIB బ్యాక్‌గ్రౌండర్ ప్రకారం, JSJB కింద 1.55 కోట్లకు పైగా రీఛార్జ్ మరియు నిల్వ నిర్మాణాలు నిర్మించబడ్డాయి; 23 లక్షల JSJB 1.0 నిర్మాణాల మూల్యాంకనం ప్రకారం (జూన్–డిసెంబర్ 2025) 2.43 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్ల భూగర్భ జలాల రీఛార్జ్ జరుగుతుందని అంచనా వేయబడింది.
రీఛార్జ్ యాప్
జలశక్తి మంత్రి సి. ఆర్. పాటిల్, జాతీయ జల మిషన్ (NWM) సహకారంతో బిసాగ్-ఎన్ (భాస్కరాచార్య నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ స్పేస్ అప్లికేషన్స్ అండ్ జియో-ఇన్ఫర్మేటిక్స్) అభివృద్ధి చేసిన రీఛార్జ్ మొబైల్ యాప్‌ను ప్రారంభించారు. ఇది జియోస్పేషియల్ డేటాను ఉపయోగించి, 3-కి.మీ. వ్యాసార్థంలో ఉన్న సంభావ్య కృత్రిమ రీఛార్జ్ ప్రాంతాలను మరియు అనువైన రీఛార్జ్ నిర్మాణాలను గుర్తించడంలో వినియోగదారులకు సహాయపడుతుంది.
క్విక్ రివిజన్ టేబుల్
| Topic | One-Line Summary |
|---|---|
| బ్రెజిల్ ఎన్నికల్లో లూలా విజయం | లిబరల్ పార్టీకి చెందిన ఫ్లావియో బోల్సోనారోపై బ్రెజిల్ అధ్యక్ష ఎన్నికల రెండో విడతలో లూలా డా సిల్వా విజయం సాధించి, నాలుగోసారి అధ్యక్ష పదవిని దక్కించుకున్నారు. |
| గంగా నదీ జలాల ఒప్పందం | 1975లో ప్రారంభమైన ఫరక్కా బ్యారేజీ వద్ద, పొడి కాలంలో గంగా నదీ జలాలను పంచుకోవడానికి భారత్-బంగ్లాదేశ్‌ల మధ్య 1996 డిసెంబర్‌లో కుదిరిన 30 ఏళ్ల ఒప్పందం, 2026 డిసెంబర్ 12తో ముగియనుంది. ఈ ఒప్పందంలో స్వయంచాలకంగా పొడిగించబడే నిబంధన ఏదీ లేదు. |
| UNGA క్యూబా ఓటు | 1962లో క్యూబాపై అమెరికా విధించిన ఆంక్షలను ఎత్తివేయాలని కోరుతూ, 2026 అక్టోబర్‌లో ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వసభ్య సమావేశంలో ప్రవేశపెట్టిన కట్టుబాటు లేని తీర్మానానికి భారతదేశం అనుకూలంగా ఓటు వేసింది. |
| గోవధ చట్టం | గుజరాత్ ప్రభుత్వం 1954 నాటి 'జంతు సంరక్షణ చట్టం' (Animal Preservation Act)కు 2017లో చేసిన సవరణ ద్వారా, గోవధకు జీవిత ఖైదు విధించే అవకాశం కల్పించిన మొదటి రాష్ట్రంగా నిలిచింది. ఇది రాజ్యాంగంలోని 48వ అధికరణంతో ముడిపడి ఉండి, 'మీర్జాపూర్ మోతీ ఖురేషీ కసాబ్ జమాత్' కేసు (2005)లో సమర్థించబడింది. |
| సురంగం | గురుత్వాకర్షణ ఆధారిత భూగర్భ జల సేకరణ కోసం లాటరైట్ కొండలలో తవ్విన క్షితిజ సమాంతర సొరంగాలైన సురంగములను కేరళ, కాసరగోడ్‌లోని ఎనిమిది గ్రామ పంచాయతీలలో పునరుద్ధరించనుంది. |
| తుపాను అర్నాబ్ | 2026 అక్టోబర్ 26న బంగాళాఖాతంలో 'అర్నాబ్' (దీని అర్థం 'మహాసముద్రం') అనే అత్యంత తీవ్రమైన తుపాను ఏర్పడింది. ఇది బాపట్ల మరియు విశాఖపట్నం మధ్య ఆంధ్రప్రదేశ్–యానాం తీరాన్ని దాటుతుందని అంచనా వేయబడింది. ఈ పేరును బంగ్లాదేశ్ సూచించింది. |
| అనలాగ్ పనీర్ నిషేధం | పనీర్‌గా విక్రయించే చీజ్ అనలాగ్‌లను నిషేధిస్తూ 2026 ఏప్రిల్ 22న FSSAI జారీ చేసిన నోటీసును అనుసరించి, ఏపీ ఆహార భద్రతా శాఖ అనలాగ్ పనీర్‌పై ఏడాది పాటు నిషేధాన్ని ప్రకటించింది. |
| కొలీజియం వ్యవస్థ | రాజ్యాంగంలోని 124 మరియు 217 అధికరణలు న్యాయమూర్తుల నియామకాలకు సంబంధించినవి; 'సెకండ్ జడ్జెస్ కేసు' (1993) ద్వారా 'కొలీజియం' వ్యవస్థ ఏర్పడగా, 99వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా తీసుకువచ్చిన 'ఎన్‌జేఏసీ' (NJAC)ని 2015లో కోర్టు కొట్టివేసింది. |
| CCUS | కేంద్ర బడ్జెట్ 2026–27 CCUS కోసం ఐదేళ్లలో ₹20,000 కోట్లు కేటాయించగా, భారతదేశపు మొట్టమొదటి సమీకృత CCUS ఫీల్డ్ ప్రయోగశాల (రోజుకు 3 టన్నుల CO₂) మే 2026లో ఐఐటి బొంబాయిలో ప్రారంభించబడింది. |
| అంతరిక్ష సాంకేతికతలు | భారతదేశపు NGLV (₹8,240 కోట్ల వ్యయం, భూమికి దగ్గరగా ఉండే కక్ష్యలోకి (LEO) 30 టన్నుల సామర్థ్యం) సెప్టెంబర్ 2024లో ఆమోదం పొందింది; 2025 జనవరి 16న 'SpaDeX' ప్రయోగంతో అంతరిక్షంలో వ్యోమనౌకలను అనుసంధానించిన (docking) నాలుగవ దేశంగా భారత్ నిలిచింది; అలాగే, 2025 జూలై 30న NISAR ప్రయోగం జరిగింది. |
| జన్యు సవరణ చేసిన వరి | ICAR అభివృద్ధి చేసిన జన్యు-సవరించబడిన (gene-edited) 'DRR ధన్-100 (కమల)' రకం సుమారు 130 రోజుల్లో పంటకు వచ్చి, సుమారు 20% అధిక దిగుబడిని ఇస్తుంది; అదేవిధంగా 'పూసా DST రైస్-1' రకం ఉప్పు మరియు క్షార స్వభావం కలిగిన నేలల్లో కూడా పెరగగలదు. |
| 2026 ED138 | వెరా సి. రూబిన్ అబ్జర్వేటరీ, సూర్యుని నుండి సుమారు 46 AU దూరంలో ఉన్న 2026 ED138 అనే ఒక మరగుజ్జు గ్రహం కాగలదని కనుగొంది, ఇది సెరెస్, ప్లూటో, హామియా, మాకేమాకే మరియు ఎరిస్‌లతో చేరవచ్చు. |
| PMVGSY | 2026–27 నుండి 2030–31 వరకు అమలు చేయబడే ₹7,395.55 కోట్ల విలువైన కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం 'PMVGSY' ద్వారా, ప్రతి ఏటా 2.55 లక్షల గ్రామ పంచాయతీ అభివృద్ధి ప్రణాళికలను (GPDPs) 'eGramSwaraj' పోర్టల్‌లో సిద్ధం చేస్తారు; ఇందుకోసం 17 భాషల్లో అందుబాటులో ఉన్న 'Pancham' అనే AI ప్లాట్‌ఫారమ్‌ను ఉపయోగిస్తారు. |
| CMPS & ఖేలో ఇండియా పథకం | 3% వడ్డీ రాయితీతో కూడిన ₹10,000 కోట్ల కంటైనర్ తయారీ ప్రోత్సాహక పథకానికి మరియు క్రీడా వస్తువుల తయారీ జోన్‌లతో కూడిన ₹1,856.67 కోట్ల ఖేలో ఇండియా క్రీడా పరికరాల తయారీ పథకానికి కేబినెట్ ఆమోదం తెలిపింది. |
| ఆస్కార్ క్లైన్ పతకం | ఐసిటిఎస్ బెంగళూరుకు చెందిన అశోక్ సేన్, 2026 అక్టోబర్ 22న స్టాక్‌హోమ్‌లో ఉపన్యాసం ఇస్తూ, ఆస్కార్ క్లైన్ మెడల్ (1988లో స్థాపించబడింది) అందుకున్న మొదటి భారతీయుడిగా నిలిచారు. |
| ADMM-ప్లస్ | ఫిలిప్పీన్స్‌లోని సెబులో జరిగిన 13వ ADMM-ప్లస్‌లో రాజ్‌నాథ్ సింగ్ భారతదేశపు ఉగ్రవాద నిరోధక నైపుణ్యాన్ని అందించారు; ADMM-ప్లస్‌లో భారతదేశంతో సహా ఎనిమిది సంప్రదింపుల భాగస్వాములు ఉన్నారు. |
| జనజాతియ గౌరవ్ దివస్ | 2021లో ప్రకటించిన జంజాతీయ గౌరవ్ దివస్, నవంబర్ 15, బిర్సా ముండా జన్మదినోత్సవం, దీనికి ముందు జంజాతీయ గౌరవ్ పఖ్వాడా నవంబర్ 1 నుండి 15, 2026 వరకు నిర్వహించబడుతుంది. |
| 2026 ఆసియా పారా క్రీడలు | ఐచి-నగోయా ఆసియా పారా క్రీడల్లో (18–24 అక్టోబర్ 2026) భారత్ అత్యధికంగా 114 పతకాలను (30 స్వర్ణాలు) గెలుచుకుని నాలుగో స్థానంలో నిలిచింది; ఇందులో భాగంగా, ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన రవి కార్తీక్ బుడిగిన స్విమ్మింగ్‌లో రెండు రజత పతకాలను, ఒక కాంస్య పతకాన్ని సాధించారు. |
