భారతదేశంలోని యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు
Date Modified: 01 ఏప్రిల్ 2026
విషయ సూచిక
భారతదేశంలోని యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు పోటీ పరీక్షలకు సంబంధించిన అత్యంత ముఖ్యమైన అంశాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడతాయి; ఎందుకంటే ఇవి కళలు, సంస్కృతి, భౌగోళిక శాస్త్రం, పర్యావరణం మరియు సమకాలీన అంశాల సమ్మేళనంగా ఉంటాయి. 2026 ఏప్రిల్ 1 నాటికి, భారతదేశంలో 44 యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.
ఈ అంశం APPSC, AP Police SI, DSC, TET, UPSC, SSC మరియు ఇతర పోటీ పరీక్షలకు అత్యంత ఉపయోగకరమైనది. ఈ ఆర్టికల్ ద్వారా, వేగవంతమైన పునశ్చరణ కోసం పూర్తి జాబితా సంవత్సరం వారీగా అమర్చబడింది.
భారతదేశంలోని యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల స్థూల వివరణ
| కేటగిరీ | సైట్ల సంఖ్య |
|---|---|
| సాంస్కృతిక ప్రదేశాలు | 36 |
| సహజ ప్రదేశాలు | 7 |
| మిశ్రమ స్థలాలు | 1 |
| మొత్తం | 44 |
లేటెస్ట్ అప్ డేట్స్
యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో భారతదేశం నుండి తాజా చేరిక — 2025లో నమోదు చేయబడిన 'భారతదేశపు మరాఠా సైనిక దృశ్యాలు' (Maratha Military Landscapes of India).
భారత ప్రభుత్వం కూడా ప్రపంచ వారసత్వ కేంద్రానికి ఈ క్రింది ప్రతిపాదనలను పంపింది:
| ప్రతిపాదిత ప్రదేశం | సంవత్సరం |
|---|---|
| పురాతన బౌద్ధ క్షేత్రం, సారనాథ్ | 2025–26 |
| JingkiengJri / Lyu Charai సాంస్కృతిక ప్రకృతి దృశ్యం | 2026–27 |
భారతదేశంలోని సాంస్కృతిక యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు
| క్ర.సం | సంవత్సరం | ప్రదేశం | రాష్ట్రం |
|---|---|---|---|
| 1 | 1983 | ఆగ్రా ఫోర్ట్ | ఉత్తర ప్రదేశ్ |
| 2 | 1983 | అజంతా గుహలు | మహారాష్ట్ర |
| 3 | 1983 | ఎల్లోరా గుహలు | మహారాష్ట్ర |
| 4 | 1983 | తాజ్ మహల్ | ఉత్తర ప్రదేశ్ |
| 5 | 1984 | మహాబలిపురంలోని స్మారక కట్టడాల సమూహం | తమిళనాడు |
| 6 | 1984 | సూర్య దేవాలయం, కోణార్క్ | ఒడిశా |
| 7 | 1986 | గోవా చర్చిలు మరియు కాన్వెంట్లు | గోవా |
| 8 | 1986 | ఫతేపూర్ సిక్రి | ఉత్తర ప్రదేశ్ |
| 9 | 1986 | హంపిలోని స్మారక కట్టడాల సమూహం | కర్ణాటక |
| 10 | 1986 | ఖజురహో ఆలయాల సమూహం | మధ్య ప్రదేశ్ |
| 11 | 1987 | ఎలిఫెంటా గుహలు | మహారాష్ట్ర |
| 12 | 1987 | చోళ దేవాలయాలు | తమిళనాడు |
| 13 | 1987 | పట్టడకల్ వద్ద స్మారక చిహ్నాల సమూహం | కర్ణాటక |
| 14 | 1989 | సాంచిలోని బౌద్ధ స్మారక చిహ్నాలు | మధ్య ప్రదేశ్ |
| 15 | 1993 | హుమాయూన్ సమాధి, ఢిల్లీ | ఢిల్లీ |
| 16 | 1993 | కుతుబ్ మినార్ మరియు దాని స్మారక చిహ్నాలు, ఢిల్లీ | ఢిల్లీ |
| 17 | 1999 | భారతదేశ పర్వత రైల్వేలు (డార్జిలింగ్ హిమాలయన్ రైల్వే భాగం) | వెస్ట్ బెంగాల్ |
| 18 | 2002 | బోధ్ గయ వద్ద మహాబోధి ఆలయ సముదాయం | బీహార్ |
| 19 | 2003 | భీమ్బేట్కా రాతి గుహలు | మధ్య ప్రదేశ్ |
| 20 | 2004 | చంపానేర్-పావగఢ్ పురావస్తు ఉద్యానవనం | గుజరాత్ |
| 21 | 2004 | గొప్ప జీవన చోళ దేవాలయాలు (విస్తరణ) | తమిళనాడు |
| 22 | 2004 | ఛత్రపతి శివాజీ టెర్మినస్ (పూర్వం విక్టోరియా టెర్మినస్) | మహారాష్ట్ర |
| 23 | 2005 | భారతదేశ పర్వత రైల్వేలు (నీలగిరి పర్వత రైల్వే భాగం) | తమిళనాడు |
| 24 | 2007 | ఎర్రకోట సముదాయం | ఢిల్లీ |
| 25 | 2008 | భారతదేశ పర్వత రైల్వేలు (కాల్కా-సిమ్లా రైల్వే భాగం) | హిమాచల్ ప్రదేశ్ |
| 26 | 2010 | జంతర్ మంతర్, జైపూర్ | రాజస్థాన్ |
| 27 | 2013 | రాజస్థాన్ లోని హిల్ ఫోర్స్ | రాజస్థాన్ |
| 28 | 2014 | పటాన్లోని రాణీ-కీ-వావ్ (రాణి మెట్ల బావి) | గుజరాత్ |
| 29 | 2016 | నలందలోని నలంద మహావిహారం (నలంద విశ్వవిద్యాలయం) పురావస్తు ప్రదేశం | బీహార్ |
| 30 | 2016 | లే కార్బూజియే వాస్తుశిల్ప రచనలు — ఆధునిక ఉద్యమానికి ఒక విశిష్టమైన తోడ్పాటు | చండీగఢ్ |
| 31 | 2017 | చారిత్రక నగరం అహ్మదాబాద్ | గుజరాత్ |
| 32 | 2018 | ముంబై విక్టోరియన్ మరియు ఆర్ట్ డెకో సముదాయం | మహారాష్ట్ర |
| 33 | 2019 | జైపూర్ నగరం, రాజస్థాన్ | రాజస్థాన్ |
| 34 | 2021 | ధోలవీర: ఒక హరప్పా నగరం | గుజరాత్ |
| 35 | 2021 | కాకతీయ రుద్రేశ్వర (రామప్ప) దేవాలయం | తెలంగాణ |
| 36 | 2023 | హొయసలుల పవిత్ర సముదాయాలు | కర్ణాటక |
| 37 | 2023 | శాంతినికేతన్ | వెస్ట్ బెంగాల్ |
| 38 | 2024 | మొయిదామ్లు – అహోం రాజవంశపు దిబ్బ సమాధుల విధానం | అస్సాం |
| 39 | 2025 | భారతదేశపు మరాఠా సైనిక దృశ్యాలు | మహారాష్ట్ర |
గమనిక: 'భారత పర్వత రైల్వేలు' (Mountain Railways of India) ను UNESCO సంపదగా ఒకే అంశంగా పరిగణించినప్పటికీ, దీనిలోని భాగాలకు సంబంధించి నమోదు చరిత్రలో వేర్వేరు సంవత్సరాలు పేర్కొనబడ్డాయి (క్రమ సంఖ్యలు 17, 23 మరియు 25 చూడండి). కావున, భారతదేశంలోని మొత్తం సాంస్కృతిక UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల సంఖ్యను 36గా పరిగణించండి.
భారతదేశంలోని సహజ యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు
| సంవత్సరం | ప్రదేశం | రాష్ట్రం |
|---|---|---|
| 1985 | కజిరంగా నేషనల్ పార్క్ | అస్సాం |
| 1985 | కేయోలాడియో నేషనల్ పార్క్ | రాజస్థాన్ |
| 1985 | మానస్ వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం | అస్సాం |
| 1987 | సుందర్బన్స్ నేషనల్ పార్క్ | వెస్ట్ బెంగాల్ |
| 1988 | నందా దేవి నేషనల్ పార్క్ | ఉత్తరాఖండ్ |
| 2005 | పూల లోయ జాతీయ ఉద్యానవనం (నందా దేవితో కూడిన విస్తరణ) | ఉత్తరాఖండ్ |
| 2012 | పశ్చిమ కనుమలు | కర్ణాటక, కేరళ, మహారాష్ట్ర, తమిళనాడు |
| 2014 | గ్రేట్ హిమాలయన్ నేషనల్ పార్క్ | హిమాచల్ ప్రదేశ్ |
భారతదేశంలోని మిశ్రమ యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం
| సంవత్సరం | ప్రదేశం | రాష్ట్రం |
|---|---|---|
| 2016 | కాంచన్జంగా నేషనల్ పార్క్ | సిక్కిం |
గమనిక:
మీరు శాసన నమోదులను సంఘటనల సంవత్సరాల వారీగా ఖచ్చితంగా లెక్కిస్తే, నందా దేవి మరియు వ్యాలీ ఆఫ్ ఫ్లవర్స్ శాసన సంవత్సరాలు వరుసగా 1988 మరియు 2005 కాబట్టి, సహజ ప్రదేశాలు 8 పంక్తులుగా కనిపించవచ్చు. కానీ యునెస్కో ఆస్తిగా, వాటిని ఒకే ప్రదేశంగా కలిపి లెక్కిస్తారు. అందుకే భారతదేశం యొక్క మొత్తం సంఖ్య 45 కాకుండా 44 గానే ఉంటుంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్లోని యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు
ఏప్రిల్ 2026 నాటికి, ఆంధ్రప్రదేశ్లో యునెస్కో ప్రధాన ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో నమోదైన ప్రదేశాలు ఏవీ లేవు; అయితే, యునెస్కో తాత్కాలిక జాబితాలో ఈ క్రింది ముఖ్యమైన ప్రదేశాలు చోటు దక్కించుకున్నాయి:
- ఎర్ర మట్టి దిబ్బలు (ఎర్ర ఇసుక దిబ్బలు) – 2025
- తిరుమల కొండలు (ఎపార్కియన్ అసంగతి మరియు సహజ తోరణం) – 2025
- శ్రీ వీరభద్ర ఆలయం మరియు ఏకశిలా ఎద్దు (నంది), లేపాక్షి - 2022
గమనిక: ఏప్రిల్ 2026 నాటికి, UNESCO తాత్కాలిక జాబితాలో 70 ప్రదేశాలు జాబితా చేయబడ్డాయి.
ASI పాత్ర
దేశంలోని వారసత్వాన్ని పరిరక్షించడంలో భారత పురావస్తు శాఖ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
| విషయం | డీటైల్స్ |
|---|---|
| ASI నిర్వహిస్తున్న స్మారక చిహ్నాలు | 3,686 |
| ASI సంరక్షణలో ఉన్న యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు | 27 |
| పర్యాటక సౌకర్యాలు అందించబడ్డాయి | త్రాగునీరు, మరుగుదొడ్లు, నడక మార్గాలు, భూదృశ్యీకరణ |
క్విక్ రివిజన్
| Topic | ఫాక్ట్ |
|---|---|
| భారతదేశంలోని మొత్తం యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు | 44 |
| సాంస్కృతిక ప్రదేశాలు | 36 |
| సహజ ప్రదేశాలు | 7 |
| మిశ్రమ స్థలాలు | 1 |
| తాజా చేరిక | భారతదేశపు మరాఠా సైనిక దృశ్యాలు (2025) |
| మిశ్రమ ప్రదేశం | కాంచన్జంగా నేషనల్ పార్క్ |
| మొదటి ప్రదేశం నమోదైన సంవత్సరం | 1983 |
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు: భారతదేశంలోని UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు
2026 నాటికి భారతదేశంలో ఎన్ని UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు ఉన్నాయి?
మార్చి 2026 నాటికి, భారతదేశంలో 44 UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.
భారతదేశంలో ఇటీవల యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం జాబితాలో చేర్చబడినది ఏది?
భారతదేశంలోని సరికొత్త UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం 'మరాఠా మిలిటరీ ల్యాండ్స్కేప్స్ ఆఫ్ ఇండియా', ఇది 2025లో జాబితాలో చేర్చబడింది.
భారతదేశంలో ఎన్ని సాంస్కృతిక యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు ఉన్నాయి?
భారతదేశంలో 36 సాంస్కృతిక యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.
భారతదేశంలోని ఏకైక మిశ్రమ UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం ఏది?
సిక్కింలోని కాంచన్జంగా జాతీయ ఉద్యానవనం భారతదేశంలో ఏకైక మిశ్రమ ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం.
భారతదేశంలో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల తాత్కాలిక జాబితాలో అత్యధిక స్థానాలు కలిగిన రాష్ట్రాలు ఏవి?
యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల తాత్కాలిక జాబితాలో మధ్యప్రదేశ్ (11) అత్యధిక స్థానాలను కలిగి ఉంది; ఆ తర్వాతి స్థానాల్లో మహారాష్ట్ర (7) మరియు కర్ణాటక (6) ఉన్నాయి.
భారతదేశంలో అత్యధిక సంఖ్యలో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు కలిగిన రాష్ట్రాలు ఏవి?
మహారాష్ట్ర (6) అత్యధిక సంఖ్యలో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలను కలిగి ఉంది; ఆ తర్వాతి స్థానాల్లో మధ్యప్రదేశ్ (4) మరియు తమిళనాడు (4) ఉన్నాయి.
ఫర్ ఆస్పిరంట్స్
భారతదేశంలోని యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు అనే అంశం పోటీ పరీక్షలలో అధిక మార్కులు సాధించడానికి ఒక కీలకమైన విభాగం. దీనిని మూడు దశలుగా సిద్ధం అవ్వండి:
- మొత్తం సంఖ్య మరియు వర్గాల వారీ పంపిణీ
- రాష్ట్రాల వారీ మ్యాపింగ్
- ఇటీవలి చేర్పులు మరియు ప్రతిపాదనలు
ప్రిలిమ్స్ మరియు మెయిన్స్ స్క్రీనింగ్ పరీక్షలకు ముందు, మీరు వేగంగా పునశ్చరణ చేసుకోవడానికి ఈ సంవత్సరం వారీ జాబితా సహాయపడుతుంది.
