కరెంట్ అఫైర్స్ 27 ఏప్రిల్ 2026

సముద్ర చట్టంపై ఐక్యరాజ్యసమితి ఒప్పందం (UNCLOS)

అంతర్జాతీయ జలాలు, 1994లో అమల్లోకి వచ్చిన 'ఐక్యరాజ్యసమితి సముద్ర చట్ట సదస్సు' (UNCLOS) ద్వారా నియంత్రించబడతాయి. ఇది మహాసముద్రాలను ఒక ఉమ్మడి ప్రపంచ ప్రాంగణంగా పరిగణిస్తుంది, ఇక్కడ నౌకాయానానికి సంబంధించి అన్ని దేశాలకు సమాన హక్కులు ఉంటాయి.

విశాల సముద్రంలో, ఓడలు నౌకాయాన స్వేచ్ఛను అనుభవిస్తాయి, అంటే అవి ఎటువంటి ఆటంకం లేకుండా స్వేచ్ఛగా ప్రయాణించగలవు. అయితే, ఐక్యరాజ్యసమితి ఆమోదం, వెంటపడటం, ఏ దేశానికి చెందని నౌకలు లేదా ఓడ ఉన్న దేశం నుండి అనుమతి వంటి ప్రత్యేక సందర్భాలలో మాత్రమే అడ్డగించడం అనుమతించబడుతుంది.

హోర్ముజ్ జలసంధికి ఒక ప్రత్యేక చట్టపరమైన హోదా ఉంది. ఇది ఇరాన్ మరియు ఒమన్ మధ్య ఉన్న ఒక ఇరుకైన జలమార్గం, ఇక్కడ రవాణా మార్గ నియమం వర్తిస్తుంది. ఇది ఓడలు స్వేచ్ఛగా మరియు నిరంతరాయంగా ప్రయాణించడానికి అనుమతిస్తుంది, మరియు ఇరాన్ వాటిని అడ్డుకోవడానికి లేదా వాటిపై సుంకాలు విధించడానికి వీలులేదు.

భూటాన్‌లో ప్రాజెక్ట్ దంతక్ తన 66వ ఆవిర్భావ దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంది.

సరిహద్దు రహదారుల సంస్థ (BRO) యొక్క ఒక ప్రముఖ కార్యక్రమమైన 'ప్రాజెక్ట్ దంతక్', ఏప్రిల్ 24, 2026న థింఫూలో తన 66వ ఆవిర్భావ దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంది.

నేపథ్యం

• ప్రాజెక్ట్ DANTAK ఏప్రిల్ 1961లో స్థాపించబడింది.
• భూటాన్‌లో పనిచేస్తుంది.
• మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిలో భారతదేశం–భూటాన్ సహకారానికి ప్రతీక

ప్రాజెక్ట్ DANTAK యొక్క కీలక సహకారాలు

• భూటాన్ యొక్క మొట్టమొదటి మోటారు రహదారిని నిర్మించారు
• భూటాన్‌లో 1,500 కిలోమీటర్లకు పైగా రహదారులను నిర్మించారు.

నీతి ఆయోగ్ ఉపాధ్యక్షుడిగా అశోక్ లాహిరి నియమితులయ్యారు.

మే 2022 నుండి ఆ పదవిలో కొనసాగుతున్న సుమన్ కె. బెరీ స్థానంలో, అశోక్ కుమార్ లాహిరిని నీతి ఆయోగ్ కొత్త ఉపాధ్యక్షుడిగా భారత ప్రభుత్వం నియమించింది.

ముఖ్యాంశాలు

• కొత్త ఉపాధ్యక్షుడు: అశోక్ కుమార్ లాహిరి
• వీరి స్థానంలో: సుమన్ కె. బెరీ
• నీతి ఆయోగ్ అధ్యక్షులు: నరేంద్ర మోదీ

అశోక్ లాహిరి గురించి

• భారత ప్రభుత్వ మాజీ ప్రధాన ఆర్థిక సలహాదారు
• 15వ ఆర్థిక సంఘ సభ్యుడు
• ప్రస్తుతం పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఒక ఎమ్మెల్యే
• ఆర్థిక విధానం మరియు ప్రజా విత్తశాస్త్రంలో నైపుణ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందినవారు

నీతి ఆయోగ్‌లో ఇతర కీలక నియామకాలు

పూర్తికాల సభ్యులలో వీరు ఉన్నారు:

• రాజీవ్ గౌబా
• కె. వి. రాజు
• ఎం. శ్రీనివాస్
• అభయ్ కరందికర్
• గోబర్ధన్ దాస్

నీతి ఆయోగ్ పాత్ర

• భారత ప్రభుత్వ అత్యున్నత ప్రజా విధాన పరిశోధనా సంస్థ
• వీటిని ప్రోత్సహిస్తుంది:
  • సహకార సమాఖ్యవాదం
  • విధాన ఆవిష్కరణ
  • ఆర్థిక సంస్కరణలు
• భారతదేశ అభివృద్ధి వ్యూహాన్ని రూపొందించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.

ప్రధానమంత్రి ఉత్తరప్రదేశ్ పర్యటన

భారత ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ, ఏప్రిల్ 28–29, 2026 తేదీలలో ఉత్తరప్రదేశ్‌ను సందర్శించారు; ఈ పర్యటనలో భాగంగా ఆయన వారణాసిలో సుమారు ₹6,350 కోట్ల విలువైన పలు అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులను ప్రారంభించి, మరికొన్నింటికి శంకుస్థాపన చేశారు.

ఈ పర్యటన సందర్భంగా ప్రధానమంత్రి మహిళా సమ్మేళనంలో పాల్గొని, రైల్వేలు, రోడ్లు, నీటి సరఫరా, ఆరోగ్య సంరక్షణ, పర్యాటకం, పట్టణ మౌలిక సదుపాయాలు వంటి రంగాలలో ప్రాజెక్టులను ప్రారంభించారు. ఆయన బనారస్–పుణె మరియు అయోధ్య–ముంబై అనే రెండు కొత్త అమృత్ భారత్ ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లను కూడా జెండా ఊపి ప్రారంభించారు — ఇవి సుదూర ప్రాంతాల అనుసంధానాన్ని మెరుగుపరుస్తాయి.

ఈ పర్యటనలో ఒక ప్రధాన విశేషం, హర్దోయ్‌లో 594 కిలోమీటర్ల పొడవైన 'గంగా ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే' ప్రారంభోత్సవం. సుమారు ₹36,230 కోట్ల వ్యయంతో నిర్మించిన ఈ 'యాక్సెస్-కంట్రోల్డ్ గ్రీన్‌ఫీల్డ్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌వే', మీరట్‌ను ప్రయాగ్‌రాజ్‌తో కలుపుతుంది; దీనివల్ల ప్రయాణ సమయం 10–12 గంటల నుండి సుమారు 6 గంటలకు తగ్గుతుందని అంచనా.

ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం

ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ (AAP)కి చెందిన పది మంది రాజ్యసభ సభ్యులలో ఏడుగురు ఇటీవల భారతీయ జనతా పార్టీ (BJP)లో చేరారు. భారతదేశపు ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం కింద వీరిని అనర్హులుగా ప్రకటించవచ్చా అనే ప్రశ్నలను ఈ పరిణామం లేవనెత్తింది.

పార్టీ ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం, 52వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా రాజ్యాంగంలోని పదవ షెడ్యూల్లో భాగంగా చేర్చబడింది. ఎన్నికల తర్వాత ఎన్నికైన ప్రతినిధులు పార్టీలు మారకుండా నిరోధించడమే దీని లక్ష్యం. ఒక సభ్యుడు స్వచ్ఛందంగా తమ పార్టీని విడిచిపెట్టినా లేదా పార్టీ ఆదేశాలకు వ్యతిరేకంగా ఓటు వేసినా, వారిని అనర్హులుగా ప్రకటించవచ్చు.

అయితే, ఇందులో "విలీన నిబంధన" (Merger Clause) అనే ఒక ముఖ్యమైన మినహాయింపు ఉంది. ఈ నిబంధన ప్రకారం, శాసనసభలోని ఒక పార్టీకి చెందిన సభ్యులలో కనీసం మూడింట రెండు వంతుల మంది సభ్యులు మరొక పార్టీలో చేరడానికి అంగీకరిస్తే, వారు అనర్హత వేటును ఎదుర్కోరు. దీనిని "భావిత విలీనం" (Deemed Merger) అని పిలుస్తారు.

ఈ నియమాన్ని ఎలా వర్తింపజేయాలనే దానిపై చర్చ జరుగుతోంది. చెల్లుబాటు అయ్యే విలీనానికి కేవలం దాని ఎంపీలు మాత్రమే కాకుండా, అసలు రాజకీయ పార్టీయే విలీనం కావాలి అని కొంతమంది నిపుణులు అంటున్నారు. మూడింట రెండు వంతుల ఎంపీలు అంగీకరిస్తే, అది విలీనంగా పరిగణించడానికి సరిపోతుందని మరికొందరు వాదిస్తున్నారు.

రాజ్యసభలో ఈ సమస్య మరింత సంక్లిష్టంగా మారుతుంది, ఎందుకంటే ఎంపీలను రాష్ట్ర ఎమ్మెల్యేలు ఎన్నుకుంటారు. ఒకవేళ ఎంపీలు పార్టీలు మారినా, వారిని ఎన్నుకున్న ఎమ్మెల్యేలు పాత పార్టీలోనే కొనసాగితే, అది ప్రాతినిధ్యంలో అంతరాన్ని సృష్టిస్తుంది.

అనర్హతపై తుది నిర్ణయాన్ని రాజ్యసభ ఛైర్మన్ తీసుకుంటారు, దీనిని న్యాయస్థానాలలో సవాలు చేయవచ్చు.

మాల్దీవుల కోసం ₹30 బిలియన్ల కరెన్సీ మార్పిడికి భారత్ ఆమోదం

ద్వైపాక్షిక ఆర్థిక సహకారాన్ని బలోపేతం చేస్తూ, కొనసాగుతున్న ఆర్థిక సహాయం కింద మాల్దీవులకు ₹30 బిలియన్ల తొలి విడత ఉపసంహరణకు భారతదేశం ఆమోదం తెలిపింది. ఇదే ఫ్రేమ్‌వర్క్ కింద మాల్దీవులు గతంలో అక్టోబర్ 2024లో $400 మిలియన్లను పొందింది. ఈ కొత్త ₹30 బిలియన్ల ఉపసంహరణ భారతదేశం నుండి కొనసాగుతున్న ఆర్థిక మద్దతును ప్రతిబింబిస్తుంది.

SAARC కరెన్సీ స్వాప్ విధానం అంటే ఏమిటి?

• దక్షిణ ఆసియా ప్రాంతీయ సహకార సంఘం (SAARC) పరిధిలోని ఒక ఆర్థిక ఏర్పాటు
• ఈ చట్రాన్ని భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) ప్రవేశపెట్టింది.

ముఖ్య లక్షణాలు

• స్వల్పకాలిక విదేశీ కరెన్సీ ద్రవ్య మద్దతును అందిస్తుంది
• SAARC సభ్య దేశాలకు (భారతదేశం మినహా) అందుబాటులో ఉంది.
• ఇది దేశాలు కరెన్సీ సంక్షోభాలను ఎదుర్కోవడానికి మరియు మారకం రేట్లను స్థిరీకరించడానికి సహాయపడుతుంది.
• ఇది ఒక మార్పిడి ఏర్పాటుగా పనిచేస్తుంది, దీనిలో స్థానిక కరెన్సీని యూఎస్ డాలర్లు లేదా భారతీయ రూపాయలకు మార్చుకుంటారు.

RBI Paytm Payments Bank లైసెన్స్‌ను రద్దు చేసింది.

భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI), బ్యాంకింగ్ నియంత్రణ చట్టం, 1949లోని నిబంధనల ప్రకారం, Paytm Payments Bank Limited యొక్క బ్యాంకింగ్ లైసెన్స్‌ను ఏప్రిల్ 24, 2026 నుండి అమల్లోకి వచ్చేలా రద్దు చేసింది.

నియంత్రణ చర్యలు

• RBI బ్యాంకును మూసివేయడానికి హైకోర్టును ఆశ్రయిస్తుంది.
• చట్టంలోని సెక్షన్ 22(3)(g) కింద పేర్కొన్న ఉల్లంఘనలు
• ఈ బ్యాంకు గతంలో కొత్త వినియోగదారులను చేర్చుకోవడంపై నిషేధాన్ని (మార్చి 2022 నుండి), అలాగే డిపాజిట్లు మరియు వాలెట్ టాప్-అప్‌లపై ఆంక్షలను (2024) ఎదుర్కొంది.

ఆర్థిక స్థితి

• బ్యాంకు వద్ద తగినంత ద్రవ్య లభ్యత ఉందని RBI పేర్కొంది.
• సంస్థ మూసివేత ప్రక్రియలో డిపాజిటర్లందరికీ తిరిగి చెల్లించగల సామర్థ్యం కలిగినది.

పేమెంట్స్ బ్యాంక్ అంటే ఏమిటి?

పేమెంట్స్ బ్యాంక్ అనేది భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ ప్రవేశపెట్టిన ఒక ప్రత్యేక బ్యాంకింగ్ నమూనా. ఈ బ్యాంకులు డిపాజిట్లను (నిర్ణీత పరిమితి వరకు) స్వీకరించగలవు మరియు డిజిటల్ చెల్లింపు సేవలను అందించగలవు; అయితే, సాధారణ బ్యాంకుల వలె ఇవి రుణాలు ఇవ్వలేవు. ఎయిర్‌టెల్ పేమెంట్స్ బ్యాంక్ భారతదేశపు మొట్టమొదటి పేమెంట్స్ బ్యాంక్‌గా గుర్తింపు పొందింది.

కోల్డ్ స్పార్క్ సాంకేతికత

త్రిస్సూర్‌లో జరిగే త్రిస్సూర్ పూరం వంటి కార్యక్రమాల సమయంలో ధ్వని కాలుష్యం, ప్రజా భద్రత మరియు పర్యావరణ ప్రభావంపై తలెత్తిన ఆందోళనల కారణంగా కోల్డ్ స్పార్క్ టెక్నాలజీ వంటి సురక్షితమైన ప్రత్యామ్నాయాలపై దృష్టి మళ్లింది.

కోల్డ్ స్పార్క్ టెక్నాలజీ అంటే ఏమిటి?

• సాంప్రదాయ బాణసంచాకు ఆధునిక, శబ్దం లేని ప్రత్యామ్నాయం
• సూక్ష్మ లోహపు పొడులను (టైటానియం మరియు జిర్కోనియం వంటివి) ఉపయోగిస్తుంది.
• విస్ఫోటక దహనం లేకుండా స్పార్క్ ప్రభావాలను సృష్టిస్తుంది.

ఇది ఎలా పనిచేస్తుంది

• క్రియాశీలక శక్తిని పెంచడానికి సూక్ష్మ మిశ్రమలోహపు పొడిని వేడి చేస్తారు
• ఒక ఫ్యాను పొడిని గాలిలోకి వెదజల్లుతుంది.
• ఆ కణాలు ఆక్సిజన్‌తో చర్య జరిపి, నిప్పురవ్వల వంటి దృశ్య ప్రభావాలను సృష్టిస్తాయి.
• పెద్ద శబ్దం లేదా పేలుడు లేకుండా కాంతిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది.