కరెంట్ అఫైర్స్ 01 అక్టోబర్ 2026

SCO శిఖరాగ్ర సమావేశం 2027

2026–27 కాలానికి పాకిస్థాన్ అధ్యక్షతన జరిగిన షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) 'జాతీయ సమన్వయకర్తల మండలి' సమావేశంలో భారత ప్రతినిధి బృందం పాల్గొంది. 2026 బిష్కెక్ శిఖరాగ్ర సమావేశం అనంతరం పాకిస్థాన్ ఈ కాలానికి SCO అధ్యక్ష బాధ్యతలను చేపట్టింది. దీని అధ్యక్షతకు సంబంధించిన ఇతివృత్తం (థీమ్): "దృక్పథాన్ని ఆచరణగా మార్చడం: అనుసంధానత, ఆవిష్కరణ మరియు ఉమ్మడి శ్రేయస్సు."

SCOలో ప్రస్తుతం 10 సభ్య దేశాలు ఉన్నాయి. భారతదేశం మరియు పాకిస్తాన్ 2017లో పూర్తి సభ్యత్వం పొందాయి, 2023లో ఇరాన్ పూర్తి సభ్యదేశంగా చేరింది మరియు 2024లో బెలారస్ పదవ సభ్యదేశంగా మారింది. ఈ సంస్థ 2001లో స్థాపించబడింది మరియు దాని శాశ్వత సంస్థల్లో బీజింగ్‌లోని SCO సెక్రటేరియట్ మరియు తాష్క్‌లోని ప్రాంతీయ తీవ్రవాద వ్యతిరేక నిర్మాణం (RATS) ఉన్నాయి.

మొరాకో మొదటి మహిళా ప్రధాన మంత్రి

మొరాకో రాజు 29 సెప్టెంబర్ 2026న దేశం యొక్క మొదటి మహిళా ప్రధాన మంత్రిగా ఫాతిమా ఎజ్జాహ్రా ఎల్ మన్సూరిని నియమించారు, ఇది మొరాకో రాజకీయ చరిత్రలో ఒక ప్రధాన మైలురాయిని సూచిస్తుంది.

• రాజధాని: రబాట్
• కరెన్సీ: మొరాకన్ దిర్హామ్ (MAD)
• మొరాకో, స్పెయిన్ మరియు పోర్చుగల్‌లతో కలిసి 2030 ఫిఫా ప్రపంచ కప్‌కు సహ-ఆతిథ్యం ఇవ్వనుంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు తొలి ప్రమాణ్ (PRAMAAN) సర్టిఫికెట్‌

కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల శాఖ మంత్రి భూపేందర్ యాదవ్, ఇండియన్ ఫారెస్ట్ అండ్ వుడ్ సర్టిఫికేషన్ స్కీమ్ (IFWCS) కింద భారతదేశపు మొట్టమొదటి ప్రమాణ్ సర్టిఫికెట్లను అందజేశారు.

సుమారు 33,000 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఉన్న తోటలకు సంబంధించి ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ అభివృద్ధి సంస్థ (APFDC)కు, అలాగే ఒడిశా వెదురు అభివృద్ధి సంస్థ (OBDA)తో అనుబంధం ఉన్న వెదురు రైతు గోవింద్ మహాపాత్రకు మొదటి ధృవపత్రాలు అందజేయబడ్డాయి. ధృవీకరణకు ముందు ఈ తోటల విషయంలో క్షేత్రస్థాయి మరియు నిర్వహణపరమైన తనిఖీలు (ఆడిట్‌లు) నిర్వహించబడ్డాయి.

ప్రమాణ్ అనగా వ్యవసాయ అటవీ మరియు సహజ అటవీ వనరుల సుస్థిర నిర్వహణ పద్ధతుల గుర్తింపు మరియు అక్రిడిటేషన్ కార్యక్రమం. ఇది ధృవీకరించబడిన అటవీ మరియు వ్యవసాయ అటవీ ఉత్పత్తులను దేశీయ మరియు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లతో అనుసంధానించే, జాతీయంగా ఆమోదించబడిన ఒక చట్రాన్ని అందిస్తుంది. ప్రపంచ మార్కెట్లు కలప మరియు ఇతర అటవీ ఉత్పత్తుల కోసం ధృవీకరించదగిన, బాధ్యతాయుతమైన మరియు అటవీ నిర్మూలన రహిత మూలాలను ఎక్కువగా కోరుతున్నందున, ఇది ప్రత్యేకంగా ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది.

భారత అటవీ మరియు కలప ధృవీకరణ పథకం (IFWCS)ను పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ డిసెంబర్ 2023లో ప్రారంభించింది. భోపాల్‌లోని ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్ మేనేజ్‌మెంట్ (IIFM) దీని నిర్వహణ సంస్థగా పనిచేస్తుంది. ప్రమాణ్ ధృవీకరణ అటవీ నిర్వహణ, అటవీ వెలుపలి చెట్ల నిర్వహణ మరియు చైన్ ఆఫ్ కస్టడీ వంటి రంగాలను కవర్ చేస్తుంది.

సాయుధ దళాల (ప్రత్యేక అధికారాల) చట్టం, 1958

కేంద్ర హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MHA), మణిపూర్, నాగాలాండ్ మరియు అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లలోని 'అశాంతియుత ప్రాంతాలు'గా (disturbed areas) ప్రకటించబడిన ప్రాంతాలలో 'సాయుధ దళాల (ప్రత్యేక అధికారాల) చట్టం, 1958' (AFSPA) అమలును 2026 అక్టోబర్ 1 నుండి మరో ఆరు నెలల పాటు పొడిగించింది.

తిరుగుబాటు లేదా తీవ్రమైన అంతర్గత భద్రతా సమస్యల కారణంగా "అశాంతి ప్రాంతాలు"గా ప్రకటించబడిన ప్రాంతాలలో పనిచేస్తున్న సాయుధ దళాలకు ప్రత్యేక అధికారాలు కల్పించడానికి AFSPA చట్టం 1958లో రూపొందించబడింది. సెక్షన్ 3 ప్రకారం, ఒక ప్రాంతాన్ని అశాంతి ప్రాంతంగా ప్రకటించవచ్చు. ఈ చట్టం, సాయుధ దళాల సిబ్బందికి, దాని షరతులకు లోబడి, నిర్దిష్ట పరిస్థితులలో బలాన్ని ఉపయోగించడానికి, వారెంట్ లేకుండా అరెస్టు చేయడానికి, మరియు వారెంట్ లేకుండా ప్రాంగణంలోకి ప్రవేశించి సోదా చేయడానికి అధికారాలను ఇస్తుంది.

భద్రతాపరమైన అంచనాల ఆధారంగా, ఈశాన్య ప్రాంతంలో AFSPA (సాయుధ దళాల ప్రత్యేక అధికారాల చట్టం) వర్తించే భౌగోళిక పరిధి కాలక్రమేణా మారుతూ వచ్చింది. 2015లో త్రిపుర నుండి మరియు 2018లో మేఘాలయ నుండి ఈ చట్టం పూర్తిగా ఉపసంహరించబడింది. కాగా, జమ్మూ కాశ్మీర్ విషయంలో ప్రత్యేకంగా 'సాయుధ దళాల (జమ్మూ కాశ్మీర్) ప్రత్యేక అధికారాల చట్టం, 1990' అమలులో ఉంది.

సల్ఫర్

సల్ఫర్ (S) అనేది ఎరువులు, రసాయనాలు మరియు లోహాల శుద్ధి పరిశ్రమలలో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడే ఒక ముఖ్యమైన అలోహ రసాయన మూలకం. వివిధ రకాల ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల (EV) బ్యాటరీలకు అవసరమైన నికెల్ వంటి కీలక ఖనిజాల శుద్ధిలో సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్‌ను ఉపయోగిస్తుండటం వల్ల, దీనికి సాంకేతికపరమైన ప్రాముఖ్యత పెరుగుతోంది.

ప్రపంచవ్యాప్త సల్ఫర్ ఉత్పత్తిలో దాదాపు 92% పెట్రోలియం శుద్ధి మరియు సహజ వాయువు శుద్ధి ప్రక్రియల ఉప-ఉత్పత్తిగా లభిస్తుండగా, కేవలం 8% మాత్రమే సహజ సల్ఫర్ నిక్షేపాల నుండి లేదా పైరైట్స్ వంటి సల్ఫర్ సమృద్ధిగా ఉండే ఖనిజాల నుండి నేరుగా పొందబడుతోంది.

చైనా ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సల్ఫర్ ఉత్పత్తిదారుగా నిలిచింది; దీని అంచనా ఉత్పత్తి 19 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నులు (MMT) కాగా, తర్వాతి స్థానాల్లో అమెరికా, రష్యా, సౌదీ అరేబియా మరియు యూఏఈ (UAE) ఉన్నాయి.

ప్రగతి-50 కార్యక్రమం

పట్టణ పరిశుభ్రతలో అత్యున్నత ప్రమాణాలను ప్రదర్శించే ఆదర్శ నగరాలుగా తీర్చిదిద్దేందుకు, 'PRAGATI-50' (ప్రగతి-50) కార్యక్రమం కింద 24 రాష్ట్రాల్లోని 50 నగరాలను గృహనిర్మాణ మరియు పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoHUA) గుర్తించింది. 51వ 'PRAGATI' (ప్రగతి) సమావేశం సందర్భంగా ప్రధానమంత్రి ఇచ్చిన ఆదేశాల మేరకు ఈ కార్యక్రమం చేపట్టబడింది.

'PRAGATI-50' కార్యక్రమం 'స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్–అర్బన్ 2.0' (SBM-U 2.0) విధానం కింద అమలు చేయబడుతుంది. ఎంపిక చేసిన నగరాలు—స్పష్టంగా కనిపించే పరిశుభ్రత, ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ, వినియోగించిన నీటి నిర్వహణ, పారిశుధ్యం మరియు పౌరుల భాగస్వామ్యం వంటి అంశాలపై దృష్టి సారిస్తూ—నిర్దిష్టమైన మరియు 'కీలక పనితీరు సూచికల' (KPI) ఆధారిత చర్యలను చేపడతాయి.

PRAGATI-50 జాబితాలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన రెండు నగరాలు ఉన్నాయి—అవి తిరుపతి మరియు విశాఖపట్నం.

ఆవర్తన శ్రామిక శక్తి సర్వే (PLFS) 2025

పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే (PLFS) 2025 ప్రకారం, భారతదేశం యొక్క మొత్తం అక్షరాస్యత రేటు 81.1 శాతానికి చేరుకుంది. 1951లో నమోదైన 18.32 శాతం మరియు 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం నమోదైన 74.04 శాతంతో పోలిస్తే ఇది గణనీయమైన పురోగతిని సూచిస్తుంది. ఒక రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం 95 శాతం అక్షరాస్యతను సాధించడాన్ని 'పూర్తి అక్షరాస్యత'తో సమానంగా పాఠశాల విద్య మరియు అక్షరాస్యత శాఖ పరిగణిస్తుంది.

PLFS 2025 ప్రకారం, 7 ఏళ్లు మరియు అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్నవారిలో, పట్టణ ప్రాంతాల్లో అక్షరాస్యత రేటు 89%గా ఉండగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇది 77.4%గా నమోదైంది. పట్టణ ప్రాంతాల్లో పురుషులు మరియు మహిళల అక్షరాస్యత రేట్లు వరుసగా 93.1% మరియు 84.8%గా ఉండగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పురుషులు మరియు మహిళల అక్షరాస్యత రేట్లు వరుసగా 84.8% మరియు 70.3%గా ఉన్నాయి.

వయోజన అక్షరాస్యత కోసం ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు

• ఉల్లాస్ – నవ భారత్ సాక్షరతా కార్యక్రమం, దీనిని నూతన భారతదేశ అక్షరాస్యతా కార్యక్రమం (NILP) అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది జాతీయ విద్యా విధానం (NEP) 2020కి అనుగుణంగా కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం మరియు ప్రాథమిక పాఠశాల విద్యను కోల్పోయిన 15 సంవత్సరాలు మరియు అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు గల వయోజనులను లక్ష్యంగా చేసుకుంది. ఇది ప్రాథమిక అక్షరాస్యత మరియు సంఖ్యాశాస్త్రం, కీలకమైన జీవిత నైపుణ్యాలు మరియు జీవితకాల అభ్యాసాన్ని కవర్ చేస్తుంది. ఉల్లాస్ ₹1,037.90 కోట్ల వ్యయంతో 2022-27 మధ్యకాలంలో 5 కోట్ల మంది అభ్యాసకులను చేర్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
• మరొక ముఖ్యమైన కార్యక్రమం నిపుణ్ భారత్ – అవగాహనతో చదవడం మరియు సంఖ్యాశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం కోసం జాతీయ కార్యక్రమం. సమగ్ర శిక్ష కింద జూలై 2021లో ప్రారంభించబడిన దీని లక్ష్యం, 2వ తరగతి నాటికే ప్రాథమిక నైపుణ్యాలను అందించి, 2026–27 నాటికి సార్వత్రిక ప్రాథమిక అక్షరాస్యత మరియు సంఖ్యాశాస్త్రాన్ని సాధించడం.

పరీక్షల కోసం ముఖ్యమైన అంశాలు:

• భారతదేశం యొక్క మొత్తం అక్షరాస్యత రేటు (PLFS 2025): 81.1%
• పట్టణ అక్షరాస్యత (7 ఏళ్లు పైబడిన వారు): 89%
• గ్రామీణ అక్షరాస్యత (7 ఏళ్లు మరియు అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు): 77.4%
• SDG 4: అందరికీ సమ్మిళిత మరియు సమానమైన నాణ్యమైన విద్య మరియు జీవితకాల అభ్యాస అవకాశాలు

వ్యక్తిగత ట్రాప్ స్వర్ణం గెలుచుకున్న మొదటి భారతీయ మహిళగా నీరూ దండా నిలిచింది

జపాన్‌లోని ఐచి-నగోయాలో జరిగిన 2026 ఆసియా క్రీడలలో, 'ట్రాప్' ఈవెంట్‌లో వ్యక్తిగత స్వర్ణ పతకాన్ని గెలుచుకున్న తొలి భారతీయ మహిళగా నిలిచి భారత షూటర్ నీరు ధండా చరిత్ర సృష్టించారు.

అంతకుముందు 2026లో, ఇటలీలోని లోనాటోలో జరిగిన ISSF షాట్‌గన్ వరల్డ్ కప్‌లో మహిళల 'ట్రాప్' విభాగంలో నీరు స్వర్ణ పతకాన్ని గెలుచుకున్నారు; తద్వారా ట్రాప్ ఈవెంట్‌లో వరల్డ్ కప్ స్వర్ణం సాధించిన తొలి భారతీయ మహిళగా ఆమె నిలిచారు.

1. ఆసియా క్రీడలలో 'ట్రాప్' (Trap) ఈవెంట్‌లో వ్యక్తిగత స్వర్ణ పతకాన్ని గెలుచుకున్న మొదటి భారతీయ మహిళ ఎవరు?
ఎ. మను భాకర్
బి. నీరు దండా
సి. శ్రేయసి సింగ్
డి. రాజేశ్వరి కుమారి

2. 'ఇండియన్ ఫారెస్ట్ అండ్ వుడ్ సర్టిఫికేషన్ స్కీమ్' (IFWCS) కింద తన ప్లాంటేషన్లకు (తోటలకు) భారతదేశపు మొట్టమొదటి 'PRAMAAN' (ప్రమాణ్) ధృవీకరణ పత్రాన్ని ఏ సంస్థ పొందింది?
ఎ. తెలంగాణ రాష్ట్ర అటవీ అభివృద్ధి సంస్థ
బి. ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ అభివృద్ధి సంస్థ
సి. ఒడిశా అటవీ అభివృద్ధి సంస్థ
డి. కర్ణాటక అటవీ అభివృద్ధి సంస్థ

3. 'ఇండియన్ ఫారెస్ట్ అండ్ వుడ్ సర్టిఫికేషన్ స్కీమ్' (IFWCS) కింద ప్రవేశపెట్టబడిన 'PRAMAAN' (ప్రమాణ్) దేనిని సూచిస్తుంది?
ఎ. వ్యవసాయ అటవీ మరియు సహజ అటవీ వనరుల కోసం సుస్థిర నిర్వహణ పద్ధతుల గుర్తింపు మరియు అక్రిడిటేషన్ కార్యక్రమం
బి. ఆధునిక వ్యవసాయ-అటవీ విధానం మరియు సహజ వనరుల నియంత్రణ మరియు అంచనా కార్యక్రమం
సి. నిర్వహించబడే అటవీకరణ మరియు సహజ వనరుల గుర్తింపు మరియు అభివృద్ధి కార్యక్రమం
డి. ఆధునిక వ్యవసాయ అటవీ మరియు జాతీయ అడవుల పునరుద్ధరణ మరియు అక్రిడిటేషన్ కార్యక్రమం

4. గృహనిర్మాణ మరియు పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ యొక్క 'PRAGATI-50' (ప్రగతి-50) చొరవ కింద ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి ఏ రెండు నగరాలు ఎంపిక చేయబడ్డాయి?
ఎ. విజయవాడ మరియు గుంటూరు
బి. తిరుపతి మరియు విశాఖపట్నం
సి. విశాఖపట్నం మరియు విజయవాడ
డి. తిరుపతి మరియు కర్నూలు

5. పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే (PLFS) 2025 ప్రకారం, భారతదేశం యొక్క మొత్తం అక్షరాస్యత రేటు ఎంత?
ఎ. 74.04%
బి. 77.4%
సి. 81.1%
డి. 89.0%

6. 2027లో షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) సమావేశానికి ఏ దేశం ఆతిథ్యం ఇవ్వనుంది?
ఎ. భారతదేశం
బి. కజకిస్తాన్
సి. పాకిస్తాన్
డి. కిర్గిస్తాన్

7. ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల బ్యాటరీ సరఫరా గొలుసు (supply chain) కోసం సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ ఎందుకు అత్యంత కీలకంగా మారుతోంది?
ఎ. అన్ని EV బ్యాటరీలలో ఇది ప్రధాన ఎలక్ట్రోలైట్‌గా నేరుగా ఉపయోగించబడుతుంది
బి. లాటరైట్ ఖనిజాల నుండి నికెల్‌ను సంగ్రహించడానికి HPAL ప్లాంట్లలో ఇది ఉపయోగించబడుతుంది
సి. లిథియంను పెట్రోలియం ఉత్పత్తులుగా మార్చడానికి ఇది ఉపయోగించబడుతుంది
డి . గ్రాఫైట్‌ను సహజ వాయువుగా శుద్ధి చేయడానికి ఇది అవసరం

8. 2025లో ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా సల్ఫర్‌ను ఉత్పత్తి చేసిన దేశం ఏది?
ఎ. యునైటెడ్ స్టేట్స్
బి, రష్యా
సి. సౌదీ అరేబియా
డి. చైనా

9. సాయుధ దళాల (ప్రత్యేక అధికారాల) చట్టం, 1958లోని ఏ సెక్షన్ కింద ఒక ప్రాంతాన్ని "అశాంతియుత ప్రాంతం" (disturbed area)గా ప్రకటించవచ్చు?
ఎ. సెక్షన్ 2
బి. సెక్షన్ 3
సి. సెక్షన్ 4
డి. సెక్షన్ 6

10. సెప్టెంబర్ 2026లో మొరాకో మొదటి మహిళా ప్రధాన మంత్రిగా ఎవరు బాధ్యతలు చేపట్టారు?
ఎ. నజ్లా బౌడెన్
బి. ఫాతిమా ఎజ్జహ్రా ఎల్ మన్సూరి
సి. నబిలా మౌనిబ్
డి. అమీనా బెన్‌ఖద్రా