కరెంట్ అఫైర్స్ 28 మే 2026

కీలక ఖనిజాలు మరియు అరుదైన మూలకాలపై భారత్-అమెరికా చట్రం

11వ క్వాడ్ విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశం (FMM) సందర్భంగా, కీలక ఖనిజాలు మరియు అరుదైన మృత్తిక మూలకాల సరఫరా గొలుసులో సహకారం కోసం భారతదేశం మరియు అమెరికా ఒక కొత్త విధాన చట్రాన్ని ఖరారు చేశాయి.

ద్వైపాక్షిక ఒప్పందంతో పాటు, నాలుగు క్వాడ్ దేశాలైన భారత్, అమెరికా, ఆస్ట్రేలియా, జపాన్‌లు క్వాడ్ క్రిటికల్ మినరల్స్ ఇనిషియేటివ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను కూడా ప్రారంభించాయి. కీలక ఖనిజాల కోసం స్థిరమైన, సురక్షితమైన సరఫరా గొలుసులను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ రంగ పెట్టుబడుల రూపంలో సుమారు 20 బిలియన్ డాలర్లను సమీకరించడమే ఈ కార్యక్రమం లక్ష్యం.

భారతదేశపు మొట్టమొదటి స్వదేశీ హైడ్రోజన్ రైలు సేవలకు సిద్ధం.

పర్యావరణహిత, సుస్థిర రవాణా దిశగా ఒక కీలక ముందడుగుగా, హర్యానాలోని నార్తర్న్ రైల్వేకు చెందిన జింద్-సోనిపత్ సెక్షన్‌లో భారతదేశపు మొట్టమొదటి స్వదేశీ హైడ్రోజన్ ఫ్యూయల్ సెల్ ఆధారిత రైలును ప్రవేశపెట్టడానికి భారతీయ రైల్వే ఆమోదం తెలిపింది. 10 బోగీలు గల ఈ హైడ్రోజన్ ఆధారిత రైలు, 1200KW హైడ్రోజన్ ఫ్యూయల్ సెల్ ప్రొపల్షన్ సిస్టమ్‌తో పనిచేస్తుంది.

భారతదేశం జర్మనీ, జపాన్, చైనా మరియు అమెరికా వంటి ఈ ఘనత సాధించిన దేశాల సరసన చేరింది.

అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవం 2026 ప్రధాన కార్యక్రమానికి కోల్‌కతా ఆతిథ్యం ఇవ్వనుంది.

అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవం 2026 ప్రధాన వేడుకలు, 2026 జూన్ 21న కోల్‌కతాలో జరుగుతాయని ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకటించింది. అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవం 2026 ఇతివృత్తం “ఆరోగ్యకరమైన వృద్ధాప్యం కోసం యోగా”.

ఖజురహోలో యోగా మహోత్సవ్ 2026

UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన 'ఖజురహో స్మారక కట్టడాల సముదాయం' వద్ద నిర్వహించిన 'యోగ మహోత్సవ్ 2026' సందర్భంగా ఈ ప్రకటన వెలువడింది; ఈ కార్యక్రమం 'అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవం 2026'కు సంబంధించిన 25 రోజుల కౌంట్‌డౌన్‌కు నాంది పలికింది. ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలోని 'మొరార్జీ దేశాయ్ జాతీయ యోగా సంస్థ' నిర్వహించిన ఈ కార్యక్రమంలో, వేలాది మంది పాల్గొని 'సాధారణ యోగా ప్రోటోకాల్' (CYP)ను ప్రదర్శించారు.

కేంద్ర ప్రభుత్వం జాతీయ ఆరోగ్య ఖాతాల (NHA) అంచనాలు 2022–23ను విడుదల చేసింది.

ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ 'జాతీయ ఆరోగ్య ఖాతాల (NHA) అంచనాలు 2022–23'ను విడుదల చేసింది. ఆరోగ్య సంరక్షణపై ప్రభుత్వ వ్యయం గణనీయంగా పెరిగిందని, అలాగే పౌరులు తమ సొంత నిధుల నుండి చేసే వ్యయం (out-of-pocket expenditure) తగ్గిందని ఈ నివేదిక వెల్లడించింది. 'ఆరోగ్య ఖాతాల వ్యవస్థ (SHA) 2011' చట్రాన్ని ఉపయోగించి, 'జాతీయ ఆరోగ్య వ్యవస్థల వనరుల కేంద్రం' ఈ నివేదికను రూపొందించింది.

ముఖ్యాంశాలు

ప్రభుత్వ ఆరోగ్య వ్యయంలో పెరుగుదల

• ప్రభుత్వ ఆరోగ్య వ్యయం దాదాపు మూడు రెట్లు పెరిగి, ₹1.30 లక్షల కోట్ల నుండి (2013–14) ₹3.85 లక్షల కోట్లకు (2022–23) చేరింది.
• GDPలో GHE వాటా 1.15% (2013–14) నుండి 1.43% (2022–23)కి పెరిగింది.
• తలసరి ప్రభుత్వ ఆరోగ్య వ్యయం ₹1,042 నుండి ₹2,786 కు పెరిగింది.

స్వయంగా భరించే వ్యయంలో (OOPE) తగ్గుదల

OOPE అనేది ఆరోగ్య సంరక్షణపై కుటుంబాలు నేరుగా చేసే వ్యయాన్ని సూచిస్తుంది. మొత్తం ఆరోగ్య వ్యయంలో (THE) OOPE వాటా 64.2% నుండి 43.4%కి తగ్గింది. ఇది ప్రజారోగ్య ఆర్థిక నిర్వహణలో మెరుగుదలనూ, కుటుంబాలపై ఆర్థిక భారం తగ్గడాన్ని సూచిస్తుంది.

సామాజిక భద్రతా వ్యయం (SSE) పెరుగుదల

ఆరోగ్య సంరక్షణపై సామాజిక భద్రతా వ్యయం 6% నుండి 9.9%కి పెరిగింది.

SARTHAK-PDS పథకం

ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధ్యక్షతన జరిగిన ఆర్థిక వ్యవహారాల మంత్రివర్గ ఉపసంఘం (CCEA), రెండు ప్రధాన ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ (PDS) పథకాలను 'SARTHAK-PDS' అనే ఒక కొత్త గొడుగు పథకం కింద కొనసాగించడానికి మరియు విలీనం చేయడానికి ఆమోదం తెలిపింది. ఈ పథకం, జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం (NFSA) పరిధిలోకి వచ్చే సుమారు 81.35 కోట్ల మంది లబ్ధిదారులకు ఆహార భద్రతను కల్పిస్తుంది మరియు ఇది 2031 మార్చి 31 వరకు కొనసాగుతుంది.

ఈ పథకం అమలు కోసం, 16వ ఆర్థిక సంఘం కాలంలో రాబోయే ఐదేళ్లలో ప్రభుత్వం ₹25,530 కోట్లు వెచ్చించనుంది.

SARTHAK-PDS: రేషన్ రవాణా మరియు నిర్వహణలో సహాయ పథకం — PDSలో ఆటోమేషన్‌తో ఆదాయం (SARTHAK-PDS)

ముఖ్య లక్షణాలు

కొత్త గొడుగు పథకం వీటిని ఏకీకృతం చేస్తుంది:

1. జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం (NFSA) కింద ఆహార ధాన్యాల అంతర్-రాష్ట్ర రవాణా మరియు FPS డీలర్ల మార్జిన్ కోసం రాష్ట్ర సంస్థలకు సహాయం
2. SMART PDS (ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థలో సాంకేతికత ద్వారా ఆధునీకరణ మరియు సంస్కరణల పథకం)

లక్ష్యాలు

• ఆహార ధాన్యాల చివరి దశ పంపిణీని నిర్ధారించడం
• సరసమైన ధరల దుకాణాల (FPS) డీలర్లకు మెరుగైన ఆర్థిక సహాయం అందించడం
• ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థలో లీకేజీలను తగ్గించడం
• సాంకేతికత ద్వారా పారదర్శకత మరియు సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరచడం
• జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం, 2013 కింద ఆహార భద్రతను బలోపేతం చేయడం

11వ క్వాడ్ విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశం

న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 11వ క్వాడ్ విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశంలో (FMM), క్వాడ్ దేశాలైన భారత్, అమెరికా, జపాన్ మరియు ఆస్ట్రేలియా — ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో సముద్ర భద్రత, నిఘా సహకారం మరియు ఇంధన పటిష్టతను బలోపేతం చేయడానికి కొత్త కార్యక్రమాలను ప్రకటించాయి.

కీలక ప్రకటనలు

ఇండో-పసిఫిక్ సముద్ర నిఘా సహకార కార్యక్రమం

ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతం అంతటా సముద్ర నిఘా సామర్థ్యాలను ఏకీకృతం చేసి, బలోపేతం చేయడానికి క్వాడ్ ఒక కొత్త కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది. ఈ కార్యక్రమం క్వాడ్ దేశాల మధ్య సమాచార మార్పిడిని, సమన్వయాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది.

2. ఇండో-పసిఫిక్ సముద్ర డొమైన్ అవగాహన (IPMDA) విస్తరణ

ఇండో-పసిఫిక్ అంతటా ఉన్న దేశాలకు దాదాపు నిజ-సమయ సముద్ర సమాచారాన్ని అందించడానికి, క్వాడ్ ఇండో-పసిఫిక్ మారిటైమ్ డొమైన్ అవేర్‌నెస్ కార్యక్రమాన్ని కూడా విస్తరించింది. ఇది ఈ క్రింది విషయాలలో సహాయపడుతుంది:

• అత్యవసర ప్రతిస్పందన కార్యకలాపాలు
• మానవీయ సహాయం
• వాణిజ్య నౌకాయానాన్ని పర్యవేక్షించడం
• సముద్ర భద్రతా సమన్వయం

3. ఇండో-పసిఫిక్ ఇంధన భద్రతపై క్వాడ్ కార్యక్రమం

ఈ కూటమి ప్రాంతీయ ఇంధన స్థితిస్థాపకతను మెరుగుపరచడం మరియు అత్యవసర ప్రతిస్పందన విన్యాసాలను నిర్వహించడం లక్ష్యంగా ఒక ప్రత్యేక కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది.

భారతదేశపు మొదటి ఒలింపిక్ స్వర్ణ పతక పుస్తకం

హాకీ చరిత్రకారుడు కె. అరుణముగం రచించిన 'India’s First Olympic Gold' అనే కొత్త పుస్తకాన్ని, న్యూఢిల్లీలో పి.టి. ఉష ఆవిష్కరించారు. ఆమ్‌స్టర్‌డామ్‌లో జరిగిన 1928 వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో, హాకీలో భారతదేశం సాధించిన చారిత్రాత్మకమైన మొట్టమొదటి ఒలింపిక్ స్వర్ణ పతక విజయాన్ని ఈ పుస్తకం స్మరించుకుంటుంది.

1. కింది దేశాలలో ఏది క్వాడ్ కూటమిలో సభ్య దేశం కాదు?
ఎ. భారతదేశం
బి. ఆస్ట్రేలియా
సి. దక్షిణ కొరియా
డి. జపాన్

2. న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 11వ క్వాడ్ విదేశాంగ మంత్రుల సమావేశం (FMM)లో ప్రారంభించబడిన క్వాడ్ క్రిటికల్ మినరల్స్ ఇనిషియేటివ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్, సురక్షితమైన కీలక ఖనిజ సరఫరా గొలుసులను ఏర్పాటు చేయడానికి సుమారుగా ఎంత పెట్టుబడిని సమీకరించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది?
ఎ. $5 బిలియన్లు
బి. $10 బిలియన్లు
సి. $20 బిలియన్లు
డి. $50 బిలియన్లు

3. 1928 ఆమ్‌స్టర్‌డామ్ ఒలింపిక్స్‌లో భారతదేశం ఏ క్రీడలో తన మొట్టమొదటి ఒలింపిక్ స్వర్ణ పతకాన్ని గెలుచుకుంది?
ఎ. ఫుట్‌బాల్
బి. హాకీ
సి. అథ్లెటిక్స్
డి. రెజ్లింగ్

4. ఇటీవల న్యూఢిల్లీలో విడుదలైన “ఇండియాస్ ఫస్ట్ ఒలింపిక్ గోల్డ్” అనే పుస్తకాన్ని ఎవరు రచించారు? “India’s First Olympic Gold”, recently released in New Delhi?
ఎ. దిలీప్ టిర్కీ
బి. పి. టి. ఉష
సి. కె. అరుముగం
డి. ధ్యాన్ చంద్

5. ఇటీవల ఆమోదించబడిన సార్థక్-పిడిఎస్ పథకం ప్రధానంగా ఏ రంగానికి సంబంధించింది?
ఎ. పునరుత్పాదక శక్తి పంపిణీ
బి. ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ మరియు ఆహార భద్రత
సి. గ్రామీణ రహదారి అనుసంధానం
డి. డిజిటల్ బ్యాంకింగ్ మౌలిక సదుపాయాలు

6. రాబోయే ఐదు సంవత్సరాలకు సార్థక్-పిడిఎస్ పథకం కోసం ఆమోదించబడిన మొత్తం కేంద్ర కేటాయింపు ఎంత?
ఎ. ₹15,530 కోట్లు
బి. ₹20,000 కోట్లు
సి. ₹25,530 కోట్లు
డి. ₹30,530 కోట్లు

7. భారతదేశపు మొట్టమొదటి స్వదేశీ హైడ్రోజన్ ఫ్యూయల్ సెల్ ఆధారిత రైలు ప్రారంభంలో ఏ రైల్వే సెక్షన్‌లో నడుస్తుంది?
ఎ. ఢిల్లీ–ఆగ్రా
బి. ముంబై–పూణే
సి. జింద్–సోనిపత్
డి. చెన్నై–బెంగళూరు

8. అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవం (IDY) 2026 యొక్క అధికారిక థీమ్ ఏమిటి?
ఎ. ప్రపంచ శాంతి కోసం యోగా
బి. ఒకే భూమి ఒకే ఆరోగ్యం కోసం యోగా
సి. ఆరోగ్యకరమైన వృద్ధాప్యం కోసం యోగా
డి. సుస్థిర జీవనం కోసం యోగా

9. జాతీయ ఆరోగ్య ఖాతాల (NHA) అంచనాలు 2022–23 ప్రకారం, మొత్తం ఆరోగ్య వ్యయంలో 'స్వయంగా భరించే వ్యయం' (OOPE) వాటా ఎంతకు తగ్గింది?
ఎ. 64.2%
బి. 55.5%
సి. 43.4%
డి. 28.6%

10. జాతీయ ఆరోగ్య ఖాతాల (NHA) అంచనాలు 2022–23 ప్రకారం, తలసరి ప్రభుత్వ ఆరోగ్య వ్యయం (GHE) ఎంతకు పెరిగింది?
ఎ. ₹1,042
బి. ₹1,850
సి. ₹2,786
డి. ₹3,850