ఆంధ్రప్రదేశ్ అంతరిక్ష విధానం 4.0 (2025–2030)
Modified: 30 May 2025
విషయ సూచిక
జూలై 13, 2025న, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం G.O.Ms. సంఖ్య 122 ద్వారా 'ఆంధ్రప్రదేశ్ అంతరిక్ష విధానం 4.0 (2025–2030)'ను జారీ చేసింది — దీనికి అనుబంధంగా వచ్చిన 'ఏరోస్పేస్ మరియు రక్షణ విధానం' వెలువడిన కేవలం 16 రోజులకే ఇది వెలువడింది. ఈ రెండు విధానాలు కలిసి, ఆంధ్రప్రదేశ్ కోసం అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన పారిశ్రామిక ప్రణాళికను ప్రతిబింబిస్తాయి.
భారతదేశ అంతరిక్ష పర్యావరణ వ్యవస్థలో ఆంధ్రప్రదేశ్కు సహజసిద్ధమైన ప్రయోజనం ఉన్నందున ఈ అంతరిక్ష విధానం చాలా ముఖ్యమైనది: భారతదేశంలో పనిచేస్తున్న ఏకైక అంతరిక్ష కేంద్రమైన శ్రీహరికోట ఇక్కడే ఉంది. ఈ విధానం ఆ భౌగోళిక ఆస్తిని ఆర్థిక ఆస్తిగా మారుస్తుంది, రెండు అంతరిక్ష నగరాలను, ఒక ప్రత్యేక అమలు సంస్థను, మరియు పదేళ్లలో ₹25,000 కోట్ల పెట్టుబడి మరియు 35,000 ఉద్యోగాలను లక్ష్యంగా చేసుకున్న ఒక సమగ్ర ప్రోత్సాహక చట్రాన్ని సృష్టిస్తుంది.
స్థూలంగా
| పరామితి | వివరాలు |
|---|---|
| విధానం పేరు | AP అంతరిక్ష విధానం 4.0 |
| ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు | జి.ఓ.ఎం.ఎస్.నెం.122 |
| జారీ తేదీ | జూలై 13, 2025 |
| పాలసీ వ్యవధి | 2025–2030 (5 సంవత్సరాలు; కొత్త విధానం ప్రకటించే వరకు చెల్లుబాటు అవుతుంది) |
| పెట్టుబడి లక్ష్యం | ₹25,000 కోట్లు (10 ఏళ్లకు పైగా) |
| ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాల లక్ష్యం | 5,000 |
| పరోక్ష ఉద్యోగాల లక్ష్యం | 30,000 |
| అమలు చేస్తున్న సంస్థ | ఆంధ్రప్రదేశ్ అంతరిక్ష నగర సంస్థ |
| నోడల్ ఏజెన్సీ (భూమి) | APIIC |
| గౌరవ సలహాదారు (అంతరిక్షం) | శ్రీ శ్రీధర పనికర్ సోమనాథ్ |
అంతరిక్ష విధాన దృక్పథం
ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, అంతరిక్ష పరిశోధన, సాంకేతిక అభివృద్ధి, తయారీ మరియు ప్రయోగ సేవలకు సంబంధించి రాష్ట్రాన్ని ప్రపంచస్థాయిలో పోటీపడే, ఆవిష్కరణల ఆధారిత కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దాలని ఆకాంక్షిస్తోంది.
ఐదు మిషన్ లక్ష్యాలు
- స్టార్టప్లు, పెద్ద సంస్థలు, విద్యా సంస్థలు మరియు ప్రపంచ పెట్టుబడిదారుల కోసం సమగ్రమైన మరియు సమ్మిళిత పారిశ్రామిక పర్యావరణ వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయడం
- అంతరిక్ష విలువ గొలుసులోని ఎగువ, మధ్య మరియు దిగువ విభాగాలలో స్వదేశీ మరియు విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం.
- పరిపాలన, విద్య, వ్యవసాయం, విపత్తు నిర్వహణ మరియు పర్యావరణ పర్యవేక్షణ రంగాలలో అంతరిక్ష ఆధారిత ఆవిష్కరణలను సులభతరం చేయడం.
- శ్రీహరికోట సమీపంలో పారిశ్రామిక సరఫరా స్థావరం అభివృద్ధి, సామీప్య ప్రయోజనాలు మరియు లక్షిత తయారీ క్లస్టర్ల ద్వారా జాతీయ అంతరిక్ష కార్యక్రమాలకు మద్దతు ఇవ్వడం
- నియంత్రణ చట్రాలు మరియు నిధుల యంత్రాంగాల ద్వారా ప్రభుత్వ-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాలను ప్రోత్సహించడం మరియు సాంకేతిక పరిజ్ఞాన బదిలీని ప్రోత్సహించడం
రెండు అంతరిక్ష నగరాలు
ఈ విధానం రెండు ప్రత్యేక అంతరిక్ష నగరాలను ఏర్పాటు చేస్తుంది; వీటిలో ప్రతి ఒక్కటి ఒక నిర్దిష్ట పారిశ్రామిక ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉంటుంది.
స్పేస్ సిటీ 1 — శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా
| ఫీచర్ | వివరాలు |
|---|---|
| స్థలం | శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా, హైదరాబాద్–బెంగళూరు పారిశ్రామిక కారిడార్ (HBIC) వెంబడి |
| ఫోకస్ | రూపకల్పన, పరిశోధన & అభివృద్ధి, ఆవిష్కరణ మరియు నమూనా తయారీ (ఉత్పత్తి పూర్వ కార్యకలాపాలు) |
| సామీప్యం | బెంగళూరుకు సమీపంలో — ISRO R&D కేంద్రం, ప్రముఖ ఏరోస్పేస్ క్లస్టర్లు |
ఈ స్పేస్ సిటీ అందించేవి:
- అంతరిక్ష వ్యవస్థలు, ఉపవ్యవస్థలు మరియు పేలోడ్ల కోసం పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి కేంద్రం
- ప్లగ్-అండ్-ప్లే R&D సదుపాయాలతో కూడిన ప్రత్యేక స్టార్టప్ ఇంక్యుబేషన్ కేంద్రం
- సాధారణ సాంకేతిక సదుపాయాలు (CTFలు): క్లీన్రూమ్లు, వాక్యూమ్ ఛాంబర్లు, EMI/EMC ప్రయోగశాలలు, అనుకరణ ప్రయోగశాలలు
- ప్రయోగాత్మక రూపకల్పన మరియు నమూనా తయారీ కోసం నియంత్రణ శాండ్బాక్స్
- ₹500 కోట్ల స్పేస్టెక్ వెంచర్ ఫండ్కు ప్రాప్యత
- గ్రాడ్యుయేట్లను డిజైన్, ఇంజనీరింగ్ మరియు ఇన్నోవేషన్ రంగాలకు అనుసంధానించే ఇంటర్న్షిప్ కార్యక్రమం
- విద్యా సంస్థలు మరియు పరిశోధన ప్రయోగశాలలతో సహకారం
స్పేస్ సిటీ 2 — తిరుపతి జిల్లా
| ఫీచర్ | వివరాలు |
|---|---|
| స్థలం | తిరుపతి జిల్లా, కాళహస్తి దగ్గర (రౌతాసురమల) |
| ఫోకస్ | ఉత్పత్తి, ఏకీకరణ మరియు ప్రయోగ సహాయ సేవలు (మధ్యధార/దిగువధార) |
| సామీప్యం | సతీష్ ధావన్ స్పేస్ సెంటర్ (SDSC-SHAR), శ్రీహరికోట దగ్గర |
| కేటాయించిన భూమి | సుమారు 1,000 ఎకరాలు (దీర్ఘకాలిక లీజులు) |
ఈ స్పేస్ సిటీ అందించేవి:
- రాకెట్ తయారీ పర్యావరణ వ్యవస్థ: LVM3, NGLV, చిన్న ప్రయోగ వాహకాలు
- భారీ స్థాయి ఉపగ్రహ అసెంబ్లీ మరియు పరీక్షా శ్రేణులు (LEO మరియు GEO ఉపగ్రహాలు)
- సాధారణ పరీక్షా సదుపాయాలు (CTFs): ఉష్ణ-శూన్య చాంబర్లు, కంపన మరియు నిర్మాణాత్మక పరీక్షలు, పర్యావరణ అనుకరణ ప్రయోగశాలలు
- SDSC-SHAR ప్రయోగ వేదికలకు ప్రత్యక్ష అనుసంధానం కలిగిన ప్రత్యేక లాజిస్టిక్స్ కారిడార్ (6-లేన్ల రహదారి)
- ISRO/NSIL మరియు ప్రైవేటు పరిశ్రమలతో సహ-అభివృద్ధిలో PPP-ఆధారిత విస్తరణ
- సరఫరాదారులు, ఉపగ్రహ అనుసంధానకర్తలు మరియు ప్రయోగ లాజిస్టిక్స్ సేవా ప్రదాతల సమూహీకరణ
- Tier-II మరియు Tier-III సరఫరాదారుల కోసం విక్రేత అభివృద్ధి కార్యక్రమం
- ISRO సహకారంతో సామర్థ్య నిర్మాణం మరియు ధృవీకరణ
ఈ విధానం 'స్పేస్ సిటీ తిరుపతి' (శ్రీహరికోట)ను భారతదేశపు అగ్రగామి సమగ్ర రాకెట్, ఉపగ్రహ ఉత్పత్తి మరియు ప్రయోగ పర్యావరణ వ్యవస్థగా తీర్చిదిద్దాలని ఆశిస్తోంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్ అంతరిక్ష నగర సంస్థ (కొత్త ప్రత్యేక ప్రయోజన వాహనం)
ఒక ప్రత్యేక ఉద్దేశిత సంస్థ — AP Space City Corporation — ఈ క్రింది బాధ్యతలను నిర్వర్తిస్తుంది:
- రెండు స్పేస్ సిటీలలో మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిని సమన్వయం చేయడం
- స్టార్టప్ నిధులను సమీకరించండి మరియు పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం
- దేశీయ డిమాండ్ కోసం ISRO, NSIL, IN-SPACe, DoS మరియు భారత ప్రభుత్వ ఇతర సంస్థలతో సమన్వయం వహించడం.
భారత అంతరిక్ష పర్యావరణ వ్యవస్థ
| సూచిక | డేటా |
|---|---|
| ప్రపంచ అంతరిక్ష ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిమాణం | 500 బిలియన్ డాలర్లకు పైగా |
| భారతదేశ ప్రస్తుత వాటా | ~2% (8–10 బిలియన్ డాలర్లు) |
| భారతదేశం యొక్క 2030 లక్ష్యం | 44 బిలియన్ డాలర్లు |
| ISROకు మద్దతు ఇస్తున్న ప్రైవేటు సంస్థలు | 700+ |
| భారతదేశంలో అంతరిక్ష రంగంపై దృష్టి సారించిన స్టార్టప్లు | 200–250 |
| భారత ప్రభుత్వ అంతరిక్ష వెంచర్ క్యాపిటల్ నిధి | ₹1,000 కోట్లు |
| సాంకేతిక స్వీకరణ నిధి (IN-SPACe) | ₹500 కోట్లు |
| భారత అంతరిక్ష రంగంలో FDI (గత 5 ఏళ్లు) | 354 మిలియన్ డాలర్లు |
అంతరిక్ష శాఖ పరిధిలో భారతదేశ అంతరిక్ష పర్యావరణ వ్యవస్థకు మూడు కీలక స్తంభాలు ఉన్నాయి:
- ISRO: అంతరిక్ష యాత్రలు, ప్రయోగ వాహనాలు, ఉపగ్రహాలు మరియు లోతైన అంతరిక్ష పరిశోధనలకు (చంద్రయాన్, మంగళ్యాన్, గగన్యాన్) సంబంధించిన ప్రధాన సంస్థ.
- IN-SPACe: ప్రైవేటు రంగ భాగస్వామ్యం కోసం ఏకగవాక్ష సులభకర్త మరియు నియంత్రణ సంస్థ; సాంకేతిక స్వీకరణ నిధి (₹500 కోట్లు) మరియు వెంచర్ క్యాపిటల్ నిధి (₹1,000 కోట్లు)లను నిర్వహిస్తుంది.
- NSIL (NewSpace India Limited): DoS యొక్క వాణిజ్య విభాగం; PSLV, SSLV మరియు NGLV ల PPP (ప్రజా-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్య) ఉత్పత్తిని నిర్వహిస్తుంది.
భారత ప్రభుత్వ కీలక అంతరిక్ష ప్రాజెక్టులు: ఏపీ సరఫరా చేయగలదు
| ప్రాజెక్ట్ | ఆంధ్రప్రదేశ్కు ప్రాముఖ్యత |
|---|---|
| ఉపగ్రహ కూటములు (LEO/GEO) | ఉపగ్రహ వేదికలు మరియు ఉపవ్యవస్థల తయారీకి గిరాకీ |
| చంద్రయాన్-4 (చంద్రుని, 2027 నాటికి) | అధునాతన పేలోడ్ మరియు మిశ్రమ పదార్థాల తయారీ |
| శుక్ర కక్ష్య మిషన్ (VOM) | లోతైన అంతరిక్ష సాంకేతిక తయారీ |
| లోతైన అంతరిక్ష సాంకేతిక తయారీ | విడి భాగాలు |
| భారతీయ అంతరిక్ష్ స్టేషన్ (BAS) — 2035 నాటికి 50 టన్నులు | మానవ అంతరిక్షయాన మౌలిక సదుపాయాలు |
| చంద్రునిపైకి వెళ్ళే తొలి భారతీయుడు — 2040 నాటికి | నివాస మాడ్యూళ్లు, వ్యోమగామి మౌలిక సదుపాయాలు |
| NGLV (తర్వాతి తరం ప్రయోగ వాహనం) | స్పేస్ సిటీ తిరుపతిలో రాకెట్ల తయారీ |
| 3వ లాంచ్ ప్యాడ్ - శ్రీహరికోట | అనుబంధ సేవలు, లాజిస్టిక్స్ మరియు AP ప్రత్యక్షంగా ప్రయోజనం పొందుతాయి. |
| కొత్త స్పేస్ పోర్ట్ - కులశేఖరపట్టినం | ఉత్పత్తి అనుబంధ కేంద్రంగా AP స్పేస్ సిటీ తిరుపతి |
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
AP అంతరిక్ష విధానం 4.0 అంటే ఏమిటి?
అంతరిక్ష పరిశోధన, తయారీ మరియు ప్రయోగ సేవలకు సంబంధించి రాష్ట్రాన్ని ప్రపంచ స్థాయి పోటీ కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దడమే లక్ష్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం రూపొందించిన ఐదేళ్ల పారిశ్రామిక మరియు పెట్టుబడి విధానం (2025–2030) ఇది. రాబోయే 10 ఏళ్లలో ₹25,000 కోట్ల పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం, అలాగే 5,000 ప్రత్యక్ష మరియు 30,000 పరోక్ష ఉద్యోగాలను కల్పించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం. ఇది జూలై 13, 2025న G.O.Ms. No.122 ద్వారా జారీ చేయబడింది.
AP అంతరిక్ష విధానం 4.0 యొక్క పెట్టుబడి లక్ష్యం ఏమిటి?
ఈ విధానం 10 ఏళ్లలో ₹25,000 కోట్ల పెట్టుబడిని ఆకర్షించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
AP అంతరిక్ష విధానం 4.0 కింద ప్రతిపాదించబడిన రెండు అంతరిక్ష నగరాలు ఏవి?
Space City 1: శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా (R&D, రూపకల్పన, ఆవిష్కరణ, నమూనా తయారీ)
Space City 2: తిరుపతి జిల్లా (శ్రీహరికోట సమీపంలో) తయారీ, అనుసంధానం & ప్రయోగ సహకారం
AP అంతరిక్ష విధానం 4.0 కింద గౌరవ సలహాదారు ఎవరు?
ఇస్రో మాజీ ఛైర్మన్ శ్రీధర పనికర్ సోమనాథ్ ఈ పాలసీకి గౌరవ సలహాదారుగా ఉన్నారు.
AP అంతరిక్ష విధానం (AP Space Policy) కింద భూ కేటాయింపులకు నోడల్ ఏజెన్సీ ఏ సంస్థ?
APIIC (ఆంధ్రప్రదేశ్ పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాల సంస్థ) భూ కేటాయింపు మరియు మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధికి నోడల్ సంస్థగా వ్యవహరిస్తుంది.
Join Our Community
Study with the ReadingRoomz Community
Join thousands of APPSC aspirants. Get daily current affairs, MCQs, PDFs, and preparation guidance — all in one place.
