కరెంట్ అఫైర్స్ 10 మార్చ్ 2026

లోక్‌సభ స్పీకర్ ఓం బిర్లాను తొలగించాలనే తీర్మానం

లోక్‌సభ స్పీకర్ ఓం బిర్లాను తొలగించాలని కోరుతూ ప్రవేశపెట్టిన తీర్మానం చర్చకు అనుమతించబడినందున, పార్లమెంటు బడ్జెట్ సమావేశాల రెండవ భాగం తిరిగి ప్రారంభమైంది.

ముఖ్యాంశాలు

• ఈ తీర్మానాన్ని కాంగ్రెస్ ఎంపీలు మహ్మద్ జావేద్, కె. సురేష్ మరియు మల్లు రవి ప్రతిపాదించారు.
• దీనికి 118 మంది ప్రతిపక్ష పార్లమెంటు సభ్యులు మద్దతు ఇచ్చారు.
• ఈ తీర్మానం స్పీకర్‌కు సంబంధించినది కాబట్టి, చర్చ సమయంలో ఓం బిర్లా కార్యకలాపాలకు అధ్యక్షత వహించరు.

ఎవరు అధ్యక్షత వహిస్తారు?

• డిప్యూటీ స్పీకర్ లేనప్పుడు, చైర్‌పర్సన్‌ల ప్యానెల్‌లోని అత్యంత సీనియర్ సభ్యుడు, బహుశా బిజెపి ఎంపీ జగదాంబికా పాల్ చర్చకు అధ్యక్షత వహించవచ్చు.

రాజ్యాంగ నిబంధన

• లోక్‌సభ స్పీకర్ తొలగింపు భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 94(సి) ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది.
• స్పీకర్‌ను తొలగించే తీర్మానాన్ని లోక్‌సభలోని అన్ని సభ్యులలో మెజారిటీ ఆమోదించాలి.

ప్రస్తుత రాజకీయ పరిస్థితి

• 543 మంది సభ్యులున్న లోక్‌సభలో పాలక జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి (NDA)కి దాదాపు 335 మంది ఎంపీలు ఉన్నారు.
• ప్రతిపక్ష INDIA కూటమికి దాదాపు 230 మంది ఎంపీలు ఉన్నారు, ఇది తీర్మానాన్ని ఆమోదించడానికి సరిపోదు.

స్పీకర్ తొలగింపు విధానం

1. లోక్‌సభ సెక్రటరీ జనరల్‌కు లిఖితపూర్వక నోటీసును సమర్పించాలి.
2. ప్రతిపాదనపై చర్చకు ముందు కనీసం 14 రోజుల నోటీసు ఇవ్వాలి.
3. ఈ తీర్మానాన్ని ఆమోదించాలంటే కనీసం 50 మంది సభ్యుల మద్దతు అవసరం.
4. లోక్‌సభ నియమ నిబంధనలలోని 200–203 నిబంధనల ప్రకారం చర్చ మరియు ఓటింగ్ జరుగుతుంది.

చారిత్రక నేపథ్యం

లోక్‌సభ స్పీకర్‌ను తొలగించాలనే ప్రతిపాదనలు చాలా అరుదు. అటువంటి సందర్భాలు:

• G. V. మావలంకర్ (1954)
• హుకుమ్ సింగ్ (1966)
• బల్రామ్ జఖర్ (1987)

ఈ అన్ని సందర్భాలలో, ప్రతిపాదనలు విఫలమయ్యాయి మరియు స్పీకర్లు పదవిలో కొనసాగారు.

మహిళా ఉద్యోగుల కోసం భారతీయ రైల్వేలు SHINE యాప్‌ను ప్రారంభించింది

మహిళా ఉద్యోగులు కార్యాలయంలో లైంగిక వేధింపులను నివేదించడానికి వీలుగా భారతీయ రైల్వేలు SHINE (లైంగిక వేధింపుల సంఘటన నోటిఫికేషన్ ఫర్ ఎంపవర్‌మెంట్) అనే ప్రత్యేక మొబైల్ అప్లికేషన్‌ను ప్రారంభించింది.

ముఖ్యాంశాలు

• అంతర్జాతీయ మహిళా దినోత్సవం (మార్చి 8) సందర్భంగా SHINE యాప్‌ను ప్రారంభించారు.
• ఇది మహిళా రైల్వే ఉద్యోగులు మానవ వనరుల నిర్వహణ వ్యవస్థ (HRMS) ద్వారా లైంగిక వేధింపుల ఫిర్యాదులను డిజిటల్‌గా నమోదు చేయడానికి అనుమతిస్తుంది.
• కార్యాలయ వేధింపుల కేసులను సురక్షితంగా మరియు గోప్యంగా నివేదించడం ఈ యాప్ లక్ష్యం.

పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు ఆర్థిక కమిషన్ గ్రాంట్లు

భారతదేశంలోని పట్టణ కేంద్రాలు దేశ ఆర్థిక కార్యకలాపాలలో గణనీయమైన వాటాను ఉత్పత్తి చేస్తాయి, GDPలో దాదాపు 67% మరియు ప్రభుత్వ ఆదాయంలో దాదాపు 90% వాటాను అందిస్తాయి. అయితే, ఆర్థిక కమిషన్ గ్రాంట్ల ద్వారా పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు (ULBలు) నిధుల వికేంద్రీకరణ పరిమితంగానే ఉంది.

ముఖ్యాంశాలు

• 15వ ఆర్థిక సంఘం (2021–26) కింద, పట్టణ స్థానిక సంస్థలు ఐదు సంవత్సరాలలో దాదాపు ₹1.2–1.3 లక్షల కోట్ల గ్రాంట్లను అందుకున్నాయి.
• 16వ ఆర్థిక సంఘం (2026–31) కింద, నగరాలు ₹3.56 లక్షల కోట్లు, అంటే సంవత్సరానికి దాదాపు ₹75,000 కోట్లు అందుకుంటాయని అంచనా.
• సంపూర్ణ సంఖ్యలో ఈ పెరుగుదల ఉన్నప్పటికీ, బదిలీల వాటా భారతదేశ GDPలో దాదాపు 0.13%గా ఉంది.

పట్టణీకరణ సందర్భం

• భారతదేశంలోని పట్టణ జనాభా 2020 నాటికి 470 మిలియన్లు దాటింది మరియు 2026–2031 కాలంలో 600 మిలియన్లకు పైగా ఉంటుందని అంచనా.
• ఈ పెరుగుతున్న జనాభాలో గ్రాంట్లు విస్తరించినప్పుడు, నగరాలకు తలసరి ఆర్థిక సహాయం పరిమితంగానే ఉంటుంది.

టైడ్ గ్రాంట్లు మరియు షరతులు

నగరాలకు ఆర్థిక కమిషన్ నిధులలో ఎక్కువ భాగం టైడ్ గ్రాంట్లు, అంటే అవి నిర్దిష్ట రంగాలకు మాత్రమే ఖర్చు చేయాలి:

• నీటి సరఫరా
• పారిశుధ్యం
• మురుగునీటి నిర్వహణ

16వ ఆర్థిక సంఘం పనితీరు ఆధారిత షరతులను కూడా ప్రవేశపెట్టింది, 20% నిధులను నిర్దిష్ట ప్రమాణాలకు అనుసంధానించింది, వీటిలో:

• ఆర్థిక క్రమశిక్షణను మెరుగుపరచడం
• ఆడిట్ చేయబడిన ఖాతాలను ప్రచురించడం
• క్రమం తప్పకుండా స్థానిక సంస్థ ఎన్నికలు నిర్వహించడం
• ఆస్తి పన్ను మరియు వినియోగదారు ఛార్జీలు వంటి సొంత వనరుల ఆదాయాన్ని (OSR) పెంచడం.

సమాఖ్య ప్రభుత్వ స్థితి

ఈ పరిస్థితులు నగరాల ఆర్థిక స్వయంప్రతిపత్తిని తగ్గించవచ్చని మరియు సమాఖ్య ఆందోళనలను పెంచవచ్చని నిపుణులు వాదిస్తున్నారు, ఎందుకంటే పట్టణాభివృద్ధి రాజ్యాంగబద్ధంగా రాష్ట్ర అంశం.

ఇండియా–సీషెల్స్ జాయింట్ మిలిటరీ ఎక్సర్‌సైజ్ LAMITIYE-2026

సీషెల్స్ డిఫెన్స్ ఫోర్సెస్ (SDF)తో కలిసి 11వ ఎడిషన్ "LAMITIYE-2026" జాయింట్ మిలిటరీ ఎక్సర్‌సైజ్‌లో పాల్గొనడానికి భారత సాయుధ దళాల బృందం సీషెల్స్‌కు చేరుకుంది.

ముఖ్యాంశాలు

• వ్యాయామం పేరు: LAMITIYE-2026
• LAMITIYE అంటే అర్థం: క్రియోల్ భాషలో స్నేహం
• స్థానం: సీషెల్స్ డిఫెన్స్ అకాడమీ, సీషెల్స్
• వ్యవధి: 9–20 మార్చి 2026
• వ్యాయామం యొక్క స్వభావం: ద్వైవార్షిక ఉమ్మడి మిలిటరీ ఎక్సర్‌సైజ్

NHAI మొదటి జాతీయ రహదారుల గ్రీన్ కవర్ ఇండెక్స్ (NH-GCI) నివేదికను 2025–26 విడుదల చేసింది

నేషనల్ హైవేస్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (NHAI) 2025–26 సంవత్సరానికి నేషనల్ హైవేస్ గ్రీన్ కవర్ ఇండెక్స్ (NH-GCI)పై మొదటి వార్షిక నివేదికను విడుదల చేసింది. ఈ నివేదిక భారతదేశంలోని జాతీయ రహదారుల వెంట పచ్చదనం యొక్క శాస్త్రీయ మరియు పరిమాణాత్మక అంచనాను అందిస్తుంది.

ముఖ్యాంశాలు

• భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ISRO) యొక్క నేషనల్ రిమోట్ సెన్సింగ్ సెంటర్ (NRSC) సహకారంతో తయారు చేయబడింది.
• లక్ష్యం: జాతీయ రహదారుల వెంట తోటల పెంపకం మరియు వృక్షసంపద యొక్క విస్తీర్ణాన్ని కొలవడానికి.
• ఉపయోగించిన సాంకేతికత: వృక్షసంపదను గుర్తించడానికి క్లోరోఫిల్ కంటెంట్‌ను గుర్తించే అధిక-రిజల్యూషన్ ఉపగ్రహ చిత్రాలు.
• కొలత పద్ధతి: NH-GCI అనేది రహదారుల రైట్ ఆఫ్ వే (RoW)లో ఆకుపచ్చ కవర్ శాతంగా వ్యక్తీకరించబడింది.
• గ్రాన్యులారిటీ: ప్రతి 1 కిలోమీటరు హైవే విస్తరణకు డేటాను విశ్లేషించారు.

Coverage of the First Assessment

• సుమారు 30,000 కి.మీ జాతీయ రహదారులను విశ్లేషించారు.
• ఈ అధ్యయనం 24 రాష్ట్రాలను కవర్ చేసింది.
• అంచనా వ్యవధి: జూలై-డిసెంబర్ 2024.

సంస్థాగత చట్రం

• ఈ కార్యక్రమం NHAI మరియు NRSC మధ్య జనవరి 2024లో సంతకం చేయబడిన మూడు సంవత్సరాల అవగాహన ఒప్పందంలో భాగం.
• భవిష్యత్ వార్షిక అంచనాలు పచ్చదనంలో మార్పులను ట్రాక్ చేస్తాయి మరియు తోటల పనితీరు ఆధారంగా రాష్ట్రాలు/ప్రాంతాలను ర్యాంక్ చేయడంలో సహాయపడతాయి.

Disclaimer: This article is prepared for competitive exam preparation using publicly available information.