కరెంట్ అఫైర్స్ 25 మే 2026

సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ విద్యార్థి మిత్ర (SRKVM) పథకం

రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఉన్న ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో 1 నుండి 10వ తరగతి వరకు చదువుతున్న 35 లక్షలకు పైగా విద్యార్థులకు ఉచిత పాఠశాల కిట్‌లను అందించేందుకు, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 2025-26 విద్యా సంవత్సరం నుండి 'సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ విద్యార్థి మిత్ర' (SRKVM) పథకాన్ని అమలు చేస్తోంది.

ఈ పథకం లక్ష్యం:

• స్కూల్ డ్రాప్ ఔట్స్ రేట్లను తగ్గిస్తుంది,
• ఆర్థికంగా వెనుకబడిన విద్యార్థులకు మద్దతు ఇవ్వడం,
• విద్యా వనరుల లభ్యతను మెరుగుపరచడం,
• విద్యా సామగ్రి నుండి రాజకీయ ముద్రను తొలగిస్తుంది.

పాఠశాల కిట్‌లో అందించే వస్తువులు

ప్రతి విద్యార్థికి లభించేవి:

• పాఠశాల సంచి
• పాఠ్యపుస్తకాలు మరియు నోటుపుస్తకాలు
• యూనిఫాం వస్త్రాలు (షర్టింగ్, సూటింగ్ మరియు చున్నీ),
• బూట్లు మరియు సాక్సులు

SRKVM మొబైల్ యాప్

రాష్ట్రంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాలల అంతటా ఈ కిట్ల పంపిణీని డిజిటలైజ్ చేయడానికి మరియు పర్యవేక్షించడానికి పాఠశాల విద్యా శాఖ SRKVM యాప్‌ను ప్రారంభించింది. మీరు Indus Appstoreలోని SRKVM లిస్టింగ్ లేదా ఇతర సంబంధిత స్థానిక పోర్టల్‌లను ఉపయోగించి కిట్ల పంపిణీ మరియు సరఫరా వివరాలను ట్రాక్ చేయవచ్చు.

శీతల జల మత్స్య రంగం

ఉపాధి కల్పించడం, సుస్థిర పర్వత అభివృద్ధికి తోడ్పడటం, పోషకాహారాన్ని మెరుగుపరచడం మరియు పర్యావరణ పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించడం ద్వారా భారతదేశపు శీతల జల మత్స్య రంగం దేశపు నీలి ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది.

శీతల జల మత్స్య సంపద అంటే ఏమిటి?

అధిక ఎత్తులో ఉన్న, మంచు నీటితో నిండిన నదులు, వాగులు, సరస్సులు మరియు జలాశయాలలో శీతల జల మత్స్య సాగు చేపట్టబడుతుంది — ఇక్కడ:

• నీటి ఉష్ణోగ్రత 5°C నుండి 25°C మధ్య ఉంటుంది,
• కరిగిన ఆక్సిజన్ 6 mg/L కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది,
• pH స్థాయిలు 6.5 మరియు 8.0 మధ్య ఉంటాయి.

శీతల జల మత్స్య క్షేత్రాలలో కనిపించే ప్రధాన చేప జాతులు

సాగు చేయబడే ముఖ్యమైన జాతులలో రెయిన్‌బో ట్రౌట్, గోల్డెన్ మహసీర్ మరియు స్నో ట్రౌట్ ఉన్నాయి.

శీతల జల మత్స్య పరిశ్రమలో వినియోగించే కీలక సాంకేతికతలు

ఈ రంగం హేచరీలు, రేస్‌వేలు, రీసర్క్యులేటరీ ఆక్వాకల్చర్ సిస్టమ్స్ (RAS), బయోఫ్లాక్ సిస్టమ్స్ మరియు కోల్డ్‌హెయిన్ సౌకర్యాలు వంటి అధునాతన ఆక్వాకల్చర్ మౌలిక సదుపాయాలను ఉపయోగిస్తుంది.

జమ్మూ & కాశ్మీర్, లడఖ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, సిక్కిం, మేఘాలయ, నాగాలాండ్‌లలో శీతల జల మత్స్య సంపద ప్రముఖంగా ఉంది. అలాగే కేరళ, కర్ణాటక, తమిళనాడు మరియు పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని కొండ ప్రాంతాలు కూడా ఆధునిక చేపల పెంపకం సాంకేతికతలను అవలంబిస్తున్నాయి.

ప్రస్తుత స్థితి

• భారతదేశ మొత్తం చేపల ఉత్పత్తి (2024–25): 197.75 లక్షల టన్నులు.
• శీతల జల మత్స్య సంపద, అంతర్దేశీయ చేపల ఉత్పత్తిలో సుమారు 3% వాటాను కలిగి ఉంది.
• జాతీయ శీతల జల చేపల ఉత్పత్తి: సుమారు 7,000 మెట్రిక్ టన్నులు.
• గత దశాబ్ద కాలంలో ట్రౌట్ ఉత్పత్తి దాదాపు 1.8 రెట్లు పెరిగి, సుమారు 6,000 మెట్రిక్ టన్నులకు చేరుకుంది.
• 2024–25లో సుమారు 3,010 మెట్రిక్ టన్నుల ఉత్పత్తితో, జమ్మూ కాశ్మీర్ భారతదేశంలోనే అగ్రగామి ట్రౌట్ ఉత్పత్తి ప్రాంతంగా అవతరించింది.

ప్రభుత్వ మద్దతు

ఈ రంగానికి మద్దతునిచ్చే ప్రధాన పథకాలు:

• ప్రధాన మంత్రి మత్స్య సంపద యోజన
• నీలి విప్లవ పథకం
• ప్రధాన మంత్రి - మత్స్య సంపద సహకార యోజన
• మత్స్య మరియు ఆక్వాకల్చర్ మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి నిధి

BHAVYA పథకం

ప్రపంచ స్థాయి పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాల ద్వారా భారతదేశ ఉత్పాదక పర్యావరణ వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న ఒక ప్రధాన కేంద్ర రంగ పథకమైన భవ్య పథకాన్ని అమలు చేయడానికి, వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని పరిశ్రమల ప్రోత్సాహం మరియు అంతర్గత వాణిజ్య విభాగం కార్యాచరణ మార్గదర్శకాలను విడుదల చేసింది.

BHAVYA పథకం యొక్క ముఖ్యాంశాలు

• పూర్తి రూపం: BHAVYA – యువత మరియు తయారీ రంగ పురోగతి కోసం భారతదేశ అత్యంత అధునాతన కార్యక్రమాలు
• లక్ష్యం: పెట్టుబడికి సిద్ధంగా ఉండే పారిశ్రామిక పార్కులను అభివృద్ధి చేయడం మరియు భారతదేశాన్ని ప్రపంచస్థాయి పోటీతత్వం కలిగిన తయారీ కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దడం.
• పథకం కాలపరిమితి: 2026-27 నుండి 2031-32 వరకు (6 సంవత్సరాలు).
• ఆర్థిక వ్యయం: సుమారు ₹33,660 కోట్లు.
• పారిశ్రామిక పార్కుల లక్ష్యం:
  • భారతదేశవ్యాప్తంగా 100 పారిశ్రామిక పార్కుల అభివృద్ధి.
  • మొదటి దశలో, ఒక సవాలు-ఆధారిత పోటీ ప్రక్రియ ద్వారా 50 పార్కులు ఎంపిక చేయబడతాయి.

పథకం యొక్క విశేషాలు

• అభివృద్ధి:
  • గ్రీన్‌ఫీల్డ్ మరియు అర్హత కలిగిన బ్రౌన్‌ఫీల్డ్ పారిశ్రామిక పార్కులు,
  • ప్లగ్-అండ్-ప్లే మౌలిక సదుపాయాలు
  • బహుళ విధాన రవాణా అనుసంధానం
  • పునరుత్పాదక శక్తి మౌలిక సదుపాయాలు,
  • కార్మికుల నివాసాలు మరియు నైపుణ్య కేంద్రాలు
  • డిజిటల్ పాలన వ్యవస్థలు
• భూమి ఆవశ్యకత:
  • కొండ ప్రాంతాలు కాని రాష్ట్రాలకు కనీసం 100 ఎకరాలు,
  • కొండ ప్రాంత రాష్ట్రాలు, ఈశాన్య రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు మరియు చిన్న రాష్ట్రాలకు కనీసం 25 ఎకరాలు.
• అమలు నమూనా
  • కంపెనీల చట్టం, 2013లోని నిబంధనల ప్రకారం, ప్రత్యేక ప్రయోజన వాహనాల (SPVs) ద్వారా ప్రాజెక్టులు అమలు చేయబడతాయి.
• ప్రాజెక్టు నిర్వహణ సంస్థ (PMA):
  • జాతీయ పారిశ్రామిక కారిడార్ అభివృద్ధి సంస్థ (NICDC)
• పర్యవేక్షణ యంత్రాంగం
  • GIS-ఆధారిత పర్యవేక్షణ
  • ఆడిట్ వ్యవస్థలు
  • DPIIT కార్యదర్శి అధ్యక్షతన జాతీయ స్థాయి స్టీరింగ్ కమిటీ పర్యవేక్షణ.

భారతదేశపు మొట్టమొదటి 300 కి.మీ. సార్వత్రిక రాకెట్ ప్రయోగ వ్యవస్థ — “సూర్యాస్త్ర”

రాజ్‌నాథ్ సింగ్ మరియు దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్, మే 23, 2026న మహారాష్ట్రలోని షిర్డీలో NIBE గ్రూప్‌కు చెందిన ఒక ప్రైవేటు రంగ రక్షణ తయారీ సముదాయాన్ని ప్రారంభించారు.

ఈ సముదాయం వీటిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది:

• అధునాతన ఫిరంగి వ్యవస్థలు
• క్షేపణి మరియు అంతరిక్ష సాంకేతికతలు
• రాకెట్ వ్యవస్థలు
• శక్తివంతమైన పదార్థాలు
• స్వయంప్రతిపత్తిగల రక్షణ వేదికలు.

ముఖ్యాంశాలు

• ఈ కార్యక్రమంలో భారతదేశపు మొట్టమొదటి 300 కి.మీ. సార్వత్రిక రాకెట్ ప్రయోగ వ్యవస్థ అయిన ‘సూర్యాస్త్ర’ను ప్రారంభించారు.
• ఈ వ్యవస్థ కోసం ప్రత్యేకించిన ఒక క్షిపణి సముదాయానికి శంకుస్థాపన జరిగింది.
• స్వదేశీ సాంకేతికతలు TNT ప్లాంట్ సాంకేతికతను మరియు RDX ప్లాంట్ సాంకేతికతను ఆవిష్కరించాయి.
• ఉపగ్రహాల అసెంబ్లీలో సహకారం కోసం NIBE గ్రూప్ మరియు Blacksky మధ్య ఒక అవగాహన ఒప్పందం (MoU) మార్పిడి జరిగింది.

నమూనా నమోదు సర్వే (SRS) 2024

తాజా నమూనా నమోదు సర్వే (SRS) 2024 బులెటిన్ ప్రకారం భారతదేశ జనాభా సూచికలు గణనీయంగా మెరుగుపడ్డాయి. ఆరోగ్య సంరక్షణ సేవలు మరియు జీవన ప్రమాణాలలో మెరుగుదలలను ప్రతిబింబిస్తూ, జనన రేటు, మరణ రేటు మరియు శిశు మరణాల రేటు (IMR)లలో స్థిరమైన తగ్గుదల ఉందని ఈ నివేదిక హైలైట్ చేస్తుంది.

ముఖ్యాంశాలు

• జనన రేటు (live births per 1,000 population):
  • Declined from 21 (2014) to 18.3 (2024).
• మరణాల రేటు (deaths per 1,000 population):
  • Reduced marginally from 6.7 (2014) to 6.4 (2024).
• శిశు మరణాల రేటు (IMR):
  • Fell significantly from 39 deaths per 1,000 live births (2014) to 24 (2024).

గ్రామీణ vs పట్టణ పనితీరు

గ్రామీణ ప్రాంతాలు

• జనన రేటు 22.7 నుండి 20.2కు తగ్గింది.
• మరణాల రేటు 7.3 నుండి 6.8కి తగ్గింది.
• శిశు మరణాల రేటు 43 నుండి 27కు తగ్గించబడింది.

పట్టణ ప్రాంతాలు

• జనన రేటు 17.4 నుండి 14.7కి తగ్గింది.
• మరణాల రేటు 5.5 నుండి 5.6కు స్వల్పంగా పెరిగినప్పటికీ, గ్రామీణ ప్రాంతాల కంటే తక్కువగానే ఉంది.
• IMR 26 నుండి 17కు గణనీయంగా మెరుగుపడింది.

ప్రాముఖ్యత

• భారతదేశం జనన, మరణాల రేట్లు తగ్గుముఖం పట్టడం ద్వారా విశిష్టమైన ఒక జనాభా పరివర్తనకు లోనవుతోందని ఈ నివేదిక సూచిస్తోంది.
• కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మెరుగైన ఆరోగ్య సంరక్షణ కార్యక్రమాలు శిశు మరణాల తగ్గుదలకు దోహదపడ్డాయి.
• అయితే, నిరంతరంగా కొనసాగుతున్న గ్రామీణ-పట్టణ అంతరం ఈ క్రింది వాటి అవసరాన్ని చెబుతోంది:
  • గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మెరుగైన ఆరోగ్య సంరక్షణ మౌలిక సదుపాయాలు,
  • సమాన వనరుల కేటాయింపు
  • మెరుగుపరచబడిన తల్లి, శిశు ఆరోగ్య సంరక్షణ సేవలు

నమూనా నమోదు సర్వే (SRS) గురించి

భారతదేశంలో నమూనా నమోదు వ్యవస్థ (SRS) సర్వే ఏడాది పొడవునా నిరంతరాయంగా నిర్వహించబడుతుంది, మరియు దీని గణాంక నివేదికలు సాధారణంగా ప్రతి ఏటా భారత రిజిస్ట్రార్ జనరల్ ద్వారా విడుదల చేయబడతాయి.

• 1970లో ప్రయోగాత్మక ప్రాతిపదికన ప్రారంభమై, 1971లో పూర్తిగా అమలు చేయబడింది.
• ఇది భారతదేశపు అతిపెద్ద జనాభా సర్వే వ్యవస్థ.
• వీటి వార్షిక అంచనాలను అందిస్తుంది:
  • జనన రేటు
  • మరణాల రేటు
  • శిశు మరణాల రేటు (IMR)
  • సంతానోత్పత్తి రేటు
  • మాతృ మరణ సూచికలు

ఇది ఎలా పనిచేస్తుంది

• డేటా వీటి ద్వారా నిరంతరం సేకరించబడుతుంది:
  1. నివాసి అయిన పాక్షిక-కాల గణనకర్త ద్వారా నిరంతర గణన.
  2. పర్యవేక్షకులచే అర్ధ-వార్షిక స్వతంత్ర సర్వేలు.
• ఖచ్చితత్వాన్ని నిర్ధారించడానికి ఆ రెండు రికార్డుల సమితులు సరిపోల్చబడ్డాయి.

కాబట్టి, జనాభా గణన (ప్రతి 10 ఏళ్లకు ఒకసారి) లేదా NFHS (సుమారు ప్రతి 5 ఏళ్లకు ఒకసారి) వలె కాకుండా, SRS అనేది నిరంతర దత్తాంశ సేకరణతో కూడిన ఒక వార్షిక జనాభా సంబంధిత సర్వే వ్యవస్థ.

వృక్షశాస్త్ర అధ్యాపకుడికి జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ పురస్కారం లభించింది

NTR జిల్లాలోని డాక్టర్ లక్కిరెడ్డి హనిమిరెడ్డి ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల వృక్షశాస్త్ర అధ్యాపకులు జె. రాముడు, ఆంధ్రప్రదేశ్ జీవవైవిధ్య మండలి వారిచే “ఉత్తమ వ్యక్తిగత జీవవైవిధ్య సంరక్షక పురస్కారం-2026”తో సత్కరించబడ్డారు. ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయంలో నిర్వహించిన అంతర్జాతీయ జీవవైవిధ్య దినోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా ఈ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేశారు.

మేజర్ అభిలాషా బరాక్ UN మిలిటరీ జెండర్ అడ్వకేట్ అవార్డు 2025 అందుకుంది

లెబనాన్‌లోని ఐక్యరాజ్యసమితి మధ్యంతర దళం (UNIFIL)లో పనిచేస్తున్న భారత శాంతి పరిరక్షకురాలు మేజర్ అభిలాష బరాక్, ప్రతిష్టాత్మకమైన 2025 ఐక్యరాజ్యసమితి మిలిటరీ జెండర్ అడ్వకేట్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డుకు ఎంపికయ్యారు.

ముఖ్యాంశాలు

• శాంతి పరిరక్షణ మిషన్లలో లింగ సమానత్వం మరియు మహిళా సాధికారతను పెంపొందించడంలో చేసిన విశేష కృషిని గుర్తించేందుకు, ఐక్యరాజ్యసమితి ఈ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేస్తుంది.
• మేజర్ అభిలాష బారక్ ప్రస్తుతం లెబనాన్‌లోని భారతీయ బెటాలియన్‌తో సేవలందిస్తున్నారు.

1. నమూనా నమోదు సర్వే (SRS) 2024 ప్రకారం, భారతదేశ శిశు మరణాల రేటు (IMR) ఎంతకు తగ్గింది?
ఎ. 39
బి. 32
సి. 24
డి. 17

2. భారతదేశ నమూనా నమోదు వ్యవస్థ (SRS) నివేదికలు సాధారణంగా ఏ వ్యవధిలో విడుదల చేయబడతాయి?
ఎ. పదేళ్లకు ఒకసారి
బి. ప్రతి సంవత్సరం
సి. ఐదేళ్లకు ఒకసారి
డి. పైవేవీ కాదు

3. ఆంధ్రప్రదేశ్ జీవవైవిధ్య మండలి నుండి "ఉత్తమ వ్యక్తిగత జీవవైవిధ్య సంరక్షక పురస్కారం-2026"ను ఎవరు అందుకున్నారు?
ఎ. N. విజయ్ కుమార్
బి. నందిని సలారియా
సి. J. రాముడు
డి. ఐల రవి

4. BHAVYA పథకం అమలు కోసం ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ సంస్థ (PMA)గా ఏ సంస్థ నియమించబడింది?
ఎ. నీతీ ఆయోగ్
బి. నేషనల్ ఇండస్ట్రియల్ కారిడార్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ (NICDC)
సి. ఇన్వెస్ట్ ఇండియా
D. స్మాల్ ఇండస్ట్రీస్ డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (SIDBI)

5. మే 2026లో ప్రారంభించబడిన భారతదేశపు మొట్టమొదటి 300 కిలోమీటర్ల యూనివర్సల్ రాకెట్ లాంచింగ్ సిస్టమ్ పేరు ఏమిటి?
ఎ. అగ్నివీర్
బి. సూర్యాస్త్ర
సి. బ్రహ్మాస్త్ర
డి. వజ్రాస్త్ర

6. మత్స్య మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకారం, 2024–25లో ట్రౌట్ చేపలను ఉత్పత్తి చేయడంలో భారతదేశంలోని ఏ ప్రాంతం అగ్రగామిగా నిలిచింది?
ఎ. హిమాచల్ ప్రదేశ్
బి. ఉత్తరాఖండ్
సి. జమ్మూ & కాశ్మీర్
డి. అరుణాచల్ ప్రదేశ్

7. కింది వారిలో 2025 యునైటెడ్ నేషన్స్ మిలిటరీ జెండర్ అడ్వకేట్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డును ఎవరు అందుకున్నారు?
ఎ. నందిని సలారియా
బి. మేజర్ అభిలాష బరాక్
సి. దేవేంద్ర ఫడ్నవిస్
డి. సమీర్ వి. కామత్

8. ఆంధ్రప్రదేశ్ పాఠశాల విద్యా శాఖ ప్రారంభించిన SRKVM మొబైల్ యాప్ ప్రధానంగా దీని కోసం ఉపయోగించబడుతుంది:
ఎ. ఆన్‌లైన్ పరీక్షలు నిర్వహించడం
బి. పాఠశాల హాజరును ట్రాక్ చేయడం
సి. స్కూల్ కిట్‌ల పంపిణీని పర్యవేక్షించడం
డి. డిజిటల్ స్కాలర్‌షిప్‌లను అందించడం