కరెంట్ అఫైర్స్ 09 జనవరి 2026

జబర్ఖేట్ నేచర్ రిజర్వ్

• జబర్ఖేట్ నేచర్ రిజర్వ్ (JNR) ఉత్తరాఖండ్‌లోని మొట్టమొదటి ప్రైవేట్ యాజమాన్యంలోని మరియు నిర్వహించబడుతున్న నేచర్ రిజర్వ్, ఇది 2025లో 10 సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకుంది.
• సామూహిక వన్యప్రాణుల పర్యాటకం (సఫారీలు, రద్దీగా ఉండే జాతీయ ఉద్యానవనాలు) కాకుండా, JNR "వన్యప్రాణుల ప్రాధాన్యత" నమూనాను అనుసరిస్తుంది, ఇది పర్యాటకం కంటే ముందు ప్రకృతి కోలుకోవడానికి వీలు కల్పిస్తుంది.
• పునరుద్ధరణ ప్రయత్నాలలో ఆక్రమణ జాతుల తొలగింపు, చెత్త తొలగింపు, ఆవాస పునరుత్పత్తి మరియు నియంత్రిత మానవ ప్రాప్యత ఉన్నాయి.

నేషనల్ ఇంటెలిజెన్స్ గ్రిడ్ (NATGRID)

నేషనల్ ఇంటెలిజెన్స్ గ్రిడ్ (NATGRID) దాని విస్తరించిన కార్యాచరణ ఉపయోగం, జాతీయ జనాభా రిజిస్టర్ (NPR)తో ఏకీకరణ మరియు రాష్ట్ర పోలీసు దళాలకు పెరిగిన ప్రాప్యత నివేదికల తర్వాత ప్రజా చర్చలో తిరిగి ఉద్భవించింది.

NATGRID అంటే ఏమిటి?

NATGRID అనేది 26/11 ముంబై ఉగ్రవాద దాడుల (2008) తర్వాత నిఘా సమన్వయ వైఫల్యాలను పరిష్కరించడానికి రూపొందించబడిన సాంకేతికతతో నడిచే నిఘా-భాగస్వామ్య వేదిక. ఇది ఉగ్రవాద నిరోధక మరియు జాతీయ భద్రతా ప్రయోజనాల కోసం వేర్వేరు డేటాబేస్‌లను యాక్సెస్ చేయడానికి మరియు విశ్లేషించడానికి అధికారం కలిగిన ఏజెన్సీలకు వీలు కల్పించే సురక్షితమైన మిడిల్‌వేర్ వ్యవస్థగా పనిచేస్తుంది. NATGRID 2012లో పార్లమెంటరీ చట్టం ద్వారా కాకుండా కార్యనిర్వాహక నిర్ణయం (క్యాబినెట్ కమిటీ ఆన్ సెక్యూరిటీ) ద్వారా ఆమోదించబడింది.

ముఖ్య లక్షణాలు:

• 11 కేంద్ర భద్రతా మరియు నిఘా సంస్థలు 21 వర్గాలలో డేటాను ప్రశ్నించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది, వీటిలో ఇవి ఉన్నాయి:
  • గుర్తింపు మరియు జనాభా డేటా
  • ప్రయాణ మరియు ఇమ్మిగ్రేషన్ రికార్డులు
  • బ్యాంకింగ్ మరియు ఆర్థిక లావాదేవీలు
  • టెలికాం మరియు కమ్యూనికేషన్ డేటా

ఇటీవలి పరిణామాలు (2025):

• కేంద్ర సంస్థల నుండి రాష్ట్ర పోలీసు అధికారులకు (SP ర్యాంక్ వరకు) యాక్సెస్ విస్తరించింది.
• సుమారు 119 కోట్ల మంది నివాసితుల డేటాను కలిగి ఉన్న జాతీయ జనాభా రిజిస్టర్ (NPR)తో ఏకీకరణ.
• అధునాతన విశ్లేషణ సాధనాల విస్తరణ (ఉదా., "గాండీవా" వంటి ఎంటిటీ రిజల్యూషన్ ఇంజిన్లు).

గృహ వినియోగ వ్యయ సర్వే (HCES) 2022-23 & 2023-24

గణాంకాలు మరియు కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI) విడుదల చేసిన గృహ వినియోగ వ్యయ సర్వే (HCES), నెలవారీ తలసరి వ్యయం (MPCE) డేటా ఆధారంగా, భారతీయ కుటుంబాలు ప్రతి ₹100 ఎలా ఖర్చు చేస్తున్నాయో అనే దానిపై నవీకరించబడిన అంతర్దృష్టులను అందిస్తుంది.

ముఖ్యాంశాలు:

• ఆహార వ్యయం వాటా తగ్గింది:
  • పట్టణ ప్రాంతాలు: ప్రతి ₹100కి ₹48 → ₹39
  • గ్రామీణ ప్రాంతాలు: ప్రతి ₹100కి ₹59 → ₹47
  • ఇది ఎంజెల్ నియమాన్ని ధృవీకరిస్తోంది (ఆదాయం పెరిగే కొద్దీ ఆహార వాటా తగ్గుతుంది).
• ఆహారపు అలవాట్లలో మార్పు గమనించబడింది:
  • ధాన్యాలపై తక్కువ ఖర్చు.
  • పండ్లు, గుడ్లు, చేపలు మరియు ప్రాసెస్ చేసిన ఆహారాలపై ఎక్కువ ఖర్చు.
• ఇంధన వ్యయం తగ్గింది, ఇది కింది వాటిని ప్రతిబింబిస్తుంది:
  • సౌభాగ్య (గ్రామీణ విద్యుదీకరణ).
  • పీఎం ఉజ్వల యోజన (ఎల్పీజీ లభ్యత).

మహిళా మరియు శిశు అభివృద్ధి కోసం పంఖుడి పోర్టల్

మహిళా మరియు శిశు సంక్షేమ కార్యక్రమాలలో సమన్వయం, పారదర్శకత మరియు వాటాదారుల భాగస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేయడానికి మహిళా మరియు శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (MWCD) పంఖుడి అనే సమీకృత కార్పొరేట్ సామాజిక బాధ్యత (CSR) మరియు భాగస్వామ్య సౌకర్యాల డిజిటల్ పోర్టల్‌ను ప్రారంభించింది.

• కార్పొరేట్ సామాజిక బాధ్యత మరియు స్వచ్ఛంద విరాళాల కోసం ఒకే గవాక్ష డిజిటల్ వేదిక.
• ఈ వేదిక వ్యక్తులు & ఎన్నారైలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, కార్పొరేట్ సంస్థలు మరియు ప్రభుత్వ ఏజెన్సీలను కలుపుతుంది.

బాల వివాహ ముక్త భారత్ (BVMB)

బాల వివాహ ముక్త భారత్ (BVMB) ప్రచారం 2026 నాటికి బాల్య వివాహాల ప్రాబల్యాన్ని 10% తగ్గించడం మరియు 2030 నాటికి భారతదేశాన్ని పూర్తిగా బాల్య వివాహ రహిత దేశంగా మార్చడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ముఖ్యంగా, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బలోద్ జిల్లా 2025లో భారతదేశపు మొదటి బాల్య వివాహ రహిత జిల్లాగా అవతరించింది, అదే సమయంలో సూరజ్‌పూర్ జిల్లా సెప్టెంబర్ 2025లో 75 గ్రామ పంచాయతీలను బాల్య వివాహ రహిత పంచాయతీలుగా ప్రకటించింది.

బాల వివాహ ముక్త భారత్ (BVMB):

• 27 నవంబర్ 2024న ప్రారంభించబడింది
• నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: మహిళా మరియు శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (MWCD)
• SDG 5.3కి అనుగుణంగా (2030 నాటికి బాల్య, ముందస్తు మరియు బలవంతపు వివాహాలను నిర్మూలించడం)

UIDAI ఆధార్ మస్కట్ ‘ఉదయ్’ని ప్రారంభించింది‘

ఆధార్ సంబంధిత సేవలు మరియు సమాచారాన్ని నివాసితులకు మరింత స్నేహపూర్వకంగా, సులభంగా అర్థమయ్యేలా చేయడానికి యూనిక్ ఐడెంటిఫికేషన్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (UIDAI) అధికారిక ఆధార్ మస్కట్ ‘ఉదయ్’ని ప్రారంభించింది.

ఆధార్ మస్కట్ ఉదయ్‌ను మైగవ్ ప్లాట్‌ఫామ్‌లో నిర్వహించిన బహిరంగ మరియు సమ్మిళిత జాతీయ డిజైన్ మరియు నామకరణ పోటీ ద్వారా ఎంపిక చేశారు, దీనికి భారతదేశం నలుమూలల నుండి అద్భుతమైన 875 ఎంట్రీలు వచ్చాయి. మస్కట్ డిజైన్‌కు మొదటి బహుమతి కేరళకు చెందిన అరుణ్ గోకుల్‌కు లభించగా, మస్కట్‌కు పేరు పెట్టడంలో మొదటి బహుమతి భోపాల్‌కు చెందిన రియా జైన్ గెలుచుకున్నారు, ఇది ఆధార్ యొక్క పౌర-కేంద్రీకృత కమ్యూనికేషన్ చొరవను రూపొందించడంలో బలమైన ప్రజా భాగస్వామ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

అమరావతి ఆవకాయ పండుగ 2026

ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక శాఖ, టీమ్‌వర్క్ ఆర్ట్స్‌తో కలిసి, కృష్ణా నది వెంబడి పున్నమి ఘాట్ మరియు భవాని ద్వీపం నుండి ప్రారంభమయ్యే మూడు రోజుల అమరావతి ఆవకాయ ఫెస్టివల్‌ను విజయవాడలో నిర్వహిస్తోంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నెట్-జీరో రెసిడెన్షియల్ స్కూల్ ఇనిషియేటివ్

• ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, హార్ట్‌ఫుల్‌నెస్ సహకారంతో, A.P. సోషల్ వెల్ఫేర్ రెసిడెన్షియల్ స్కూల్, కుంటముక్కల (కృష్ణా జిల్లా)లో పైలట్ ప్రాజెక్ట్‌గా నెట్-జీరో రెసిడెన్షియల్ స్కూల్‌ను ప్రారంభించింది.
• రాష్ట్రంలో ఇదే రకమైన మొట్టమొదటి నెట్-జీరో రెసిడెన్షియల్ స్కూల్.
• దీనిని ఒక సమగ్ర పర్యావరణ క్యాంపస్‌గా రూపొందించారు.

రహదారి నిర్మాణంలో NHAI గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డ్‌లను సృష్టించింది

బెంగళూరు-కడప-విజయవాడ ఎకనామిక్ కారిడార్‌లోని ఆరు లేన్ల వనవోలు-వంకరకుంట విభాగంలో బిటుమినస్ కాంక్రీట్ వేయడం ద్వారా భారత జాతీయ రహదారుల అథారిటీ (NHAI) రెండు గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డ్‌లను సాధించింది.

కీలక విజయాలు:

• 24 గంటల్లో దాదాపు 29 కిలోమీటర్ల పొడవైన నిరంతర బిటుమినస్ కాంక్రీట్ వేయడం
• 24 గంటల్లో అత్యధిక పరిమాణంలో (10,000 మెట్రిక్ టన్నులకు పైగా) బిటుమినస్ కాంక్రీట్ వేయబడింది
• బెంగళూరు-కడప-విజయవాడ ఎకనామిక్ కారిడార్ అభివృద్ధి కార్యక్రమం కింద ప్రాజెక్ట్ అమలు చేయబడింది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో భారతదేశంలో అతిపెద్ద ఇంగోట్ & వేఫర్ తయారీ సౌకర్యాన్ని టాటా ఏర్పాటు చేయనుంది

టాటా పవర్ రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ లిమిటెడ్ (TPREL) ₹6,675 కోట్ల పెట్టుబడితో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని నెల్లూరులో 10-గిగావాట్ల గ్రీన్‌ఫీల్డ్ ఇంగోట్ మరియు వేఫర్ తయారీ సౌకర్యాన్ని ఏర్పాటు చేస్తుంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ నెల్లూరులోని ఇఫ్కో కిసాన్ స్పెషల్ ఎకనామిక్ జోన్‌లో ఉంది.

Disclaimer: This article is prepared for competitive exam preparation using publicly available information.