జాతీయ తేనెటీగల పెంపకం మరియు హనీ మిషన్ 2025
విషయ సూచిక
శాస్త్రీయ తేనెటీగల పెంపకం, గ్రామీణ జీవనోపాధి మరియు ఎగుమతి వృద్ధిని ప్రోత్సహించే కేంద్ర రంగ పథకం నేషనల్ బీకీపింగ్ అండ్ హనీ మిషన్ (NBHM). నేషనల్ బీ బోర్డు (NBB) NBHM పథకాన్ని అమలు చేయడం వల్ల తేనెటీగల పెంపకం పర్యావరణ వ్యవస్థ బలోపేతం కావడమే కాకుండా, పరాగసంపర్క ఆధారిత పంట దిగుబడి మెరుగుదలలు మరియు వృద్ధి చెందుతున్న తేనె పరిశ్రమ నుండి రైతులు ప్రయోజనం పొందేలా చేస్తుంది.
NBHM యొక్క ముఖ్యాంశాలు
| ఫీచర్ | డీటైల్స్ |
|---|---|
| ప్రారంభించిన తేదీ | 2020-21 (ఆత్మనిర్భర్ భారత్) |
| అమలు చేస్తున్న సంస్థ | నేషనల్ బీ బోర్డు (NBB) |
| బడ్జెట్ | ₹500 కోట్లు (ఆర్థిక సంవత్సరం 2020–26) |
| పొడగింపు | ₹370 కోట్లు మిగులుతో 2025–26 ఆర్థిక సంవత్సరం వరకు పొడగింపు |
| మిషన్ లక్ష్యం | శాస్త్రీయ తేనెటీగల పెంపకాన్ని ప్రోత్సహించడం మరియు గ్రామీణ ఆదాయాన్ని పెంచడం |
| ఉత్పత్తి అయిన మొత్తం తేనే (2024) | 1.4 లక్షల మెట్రిక్ టన్నులు |
| తేనె ఎగుమతి (FY 2023-24) | 1.07 లక్షల మెట్రిక్ టన్నుల విలువైనది USD 177.55 మిలియన్లు |
| భారతదేశ గ్లోబల్ ర్యాంక్ (2024) | తేనె ఎగుమతిలో 2వ అతిపెద్ద దేశం |
జాతీయ తేనెటీగల పెంపకం మరియు తేనె మిషన్ లక్ష్యాలు
తేనెటీగల పెంపకం పరిశ్రమ యొక్క సమగ్ర వృద్ధిని తీసుకురావడం మరియు ఈ క్రింది లక్ష్యాల ద్వారా రైతులను శక్తివంతం చేయడం NBHM లక్ష్యం:
- తేనెటీగల పెంపకం మరియు తేనె ఉత్పత్తి ద్వారా ఆదాయం మరియు ఉపాధిని పెంచడం.
- వ్యవసాయ మరియు ఉద్యానవన ఉత్పాదకతను పెంచడానికి పరాగసంపర్కాన్ని ప్రోత్సహించడం.
- నాణ్యత నియంత్రణ ప్రయోగశాలలు, ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లు మరియు తేనె కారిడార్లను ఏర్పాటు చేయడం.
- పారదర్శకత కోసం మధుక్రాంతి పోర్టల్ ద్వారా ట్రేసబిలిటీ వ్యవస్థను సృష్టించడం.
- స్వయం సహాయక బృందాల (SHGs) ద్వారా మహిళా సాధికారతను ప్రోత్సహించడం.
- తేనె రంగంలో వ్యవసాయ-స్టార్టప్లు మరియు వ్యవస్థాపకులను ప్రోత్సహించడం.
NBHM నిర్మాణం: 3 మినీ మిషన్లు
| మినీ మిషన్ | ఫోకస్ ఏరియా | కీలక ఫలితాలు |
|---|---|---|
| MM-I | శాస్త్రీయ తేనెటీగల పెంపకం ద్వారా ఉత్పాదకత పెంపుదల | పంట దిగుబడి మెరుగుదల & రైతు ఆదాయం పెరుగుదల |
| MM-II | పంటకోత తర్వాత నిర్వహణ, సేకరణ మరియు మార్కెటింగ్ | తేనె ప్రాసెసింగ్ కోసం మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి |
| MM-III | పరిశోధన & సాంకేతిక పరిజ్ఞానం ఉత్పత్తి | తేనెటీగల పెంపకంలో ప్రాంతీయ పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి (R&D) మరియు ఆవిష్కరణలు |
NBHM (2020–2025) కింద ప్రధాన విజయాలు
- మౌలిక సదుపాయాల వృద్ధి:
- 6 ప్రపంచ స్థాయి తేనె పరీక్షా ప్రయోగశాలలు మరియు 47 మినీ ప్రయోగశాలలు స్థాపించబడ్డాయి.
- 26 తేనె ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లు మరియు 18 బ్రాండింగ్ & మార్కెటింగ్ కేంద్రాలు మంజూరు చేయబడ్డాయి.
- ఐఐటీ రూర్కీలో నేషనల్ సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఇన్ బీకీపింగ్ ఏర్పాటు.
- మహిళా సాధికారత:
- వివిధ రాష్ట్రాలలో మహిళల కోసం 167 స్వయం సహాయక సంఘాల కార్యకలాపాలకు ఆమోదం.
- మధుక్రాంతి పోర్టల్:
- 14,859 తేనెటీగల పెంపకందారులు, 269 సొసైటీలు, 150 సంస్థలు మరియు 206 కంపెనీలు నమోదు చేసుకున్నాయి.
- FPO అభివృద్ధి:
- తేనె ఉత్పత్తిదారుల కోసం 100 రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలలో 97 సంఘాలు ఏర్పడ్డాయి.
భారతదేశ ప్రపంచ తేనె ఎగుమతి వృద్ధి
| సంవత్సరం | పరిమాణం (MTలో) | Export Value (in USD Million) |
|---|---|---|
| FY 2020-21 | 59,999 | 96.77 |
| FY 2023-24 | 1,07,000 | 177.55 |
- గమనిక: నాలుగు సంవత్సరాలలో భారతదేశం ప్రపంచ తేనె ఎగుమతుల్లో 9వ స్థానం నుండి 2వ స్థానానికి చేరుకుంది.
- ప్రధాన ఎగుమతి గమ్యస్థానాలు: USA, UAE, సౌదీ అరేబియా, ఖతార్, లిబియా
- అత్యధికంగా ఉత్పత్తి చేసే రాష్ట్రాలు: ఉత్తరప్రదేశ్, పశ్చిమ బెంగాల్, పంజాబ్, బీహార్, రాజస్థాన్
మధుక్రాంతి పోర్టల్
మధుక్రాంతి పోర్టల్ ఆన్లైన్ రిజిస్ట్రేషన్ మరియు ఉత్పత్తి ను అనుమతిస్తుంది, తేనె ఉత్పత్తి మరియు ఎగుమతిలో నాణ్యత మరియు పారదర్శకతను నిర్ధారిస్తుంది. ఇది తేనెటీగల పెంపకందారులు, వ్యాపారులు మరియు ఎగుమతిదారులను ఒకే డిజిటల్ ప్లాట్ఫామ్ కింద అనుసంధానిస్తుంది, జవాబుదారీతనం మరియు ఎగుమతి విశ్వసనీయతను బలోపేతం చేస్తుంది.
నేషనల్ బీ బోర్డు (NBB)
2000 సంవత్సరంలో ఏర్పడిన నేషనల్ బీ బోర్డ్ (NBB) భారతదేశంలో శాస్త్రీయ తేనెటీగల పెంపకానికి నోడల్ ఏజెన్సీగా పనిచేస్తుంది. ఇది రైతు కేంద్రీకృత మరియు స్థిరమైన తేనెటీగల పెంపకం వృద్ధిని నిర్ధారించడానికి NBHM అమలు, విధాన రూపకల్పన, సామర్థ్య నిర్మాణం మరియు పర్యవేక్షణను సమన్వయం చేస్తుంది.
స్వీట్ రెవల్యూషన్ యొక్క ప్రభావం
- లాభదాయకమైన గ్రామీణ సంస్థగా శాస్త్రీయ తేనెటీగల పెంపకాన్ని ప్రోత్సహించారు.
- పరాగసంపర్క సామర్థ్యం మెరుగుపడి వ్యవసాయ ఉత్పాదకత పెరిగింది.
- గ్రామీణ ఉపాధి మరియు మహిళా నేతృత్వంలోని వ్యవస్థాపకతను సృష్టించింది.
- భారతదేశాన్ని ప్రపంచ తేనె ఎగుమతిదారుగా మరియు ఆవిష్కరణ కేంద్రంగా నిలబెట్టింది.
జాతీయ తేనెటీగల పెంపకం మరియు తేనె మిషన్ పై తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
జాతీయ తేనెటీగల పెంపకం మరియు తేనె మిషన్ అంటే ఏమిటి?
ఇది వ్యవసాయం మరియు రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని శాస్త్రీయ తేనెటీగల పెంపకం, తేనె ఉత్పత్తి మరియు ఎగుమతి అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించే కేంద్ర రంగ పథకం.
NBHM ఎప్పుడు ప్రారంభించబడింది?
ఇది 2020-21లో ఆత్మనిర్భర్ భారత్ కింద మొత్తం ₹500 కోట్ల బడ్జెట్తో ప్రారంభించబడింది.
NBHM కింద మూడు మినీ మిషన్లు ఏమిటి?
MM-I: ఉత్పాదకత & పరాగసంపర్కం, MM-II: పంటకోత తర్వాత & మార్కెటింగ్, MM-III: పరిశోధన & సాంకేతిక ఉత్పత్తి.
మధుక్రాంతి పోర్టల్ ఎలా సహాయపడుతుంది?
ఇది తేనె వనరుల జాడను నిర్ధారిస్తుంది మరియు తేనెటీగల పెంపకందారులు, సంస్థలు మరియు సంఘాలను డిజిటల్గా నమోదు చేయడం ద్వారా పారదర్శకతను ప్రోత్సహిస్తుంది.
తేనె ఉత్పత్తిలో ఏ రాష్ట్రాలు ముందున్నాయి?
ఉత్తరప్రదేశ్, పశ్చిమ బెంగాల్, పంజాబ్, బీహార్ మరియు రాజస్థాన్ భారతదేశంలో అత్యధిక తేనె ఉత్పత్తి చేసే రాష్ట్రాలు.
ఈ పథకాన్ని "తీపి విప్లవం" అని ఎందుకు పిలుస్తారు?
ఎందుకంటే హరిత మరియు శ్వేత విప్లవాలు వ్యవసాయం మరియు పాడి పరిశ్రమను మార్చినట్లే తేనె ఉత్పత్తిని పెంచడం ద్వారా గ్రామీణ జీవనోపాధిని మార్చడం దీని లక్ష్యం.
ఫర్ ఆస్పిరంట్స్
ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు గ్రామీణ సాధికారతను స్థిరమైన వ్యవసాయంతో ఎలా అనుసంధానిస్తాయో చెప్పడానికి జాతీయ తేనెటీగల పెంపకం మరియు తేనె మిషన్ (NBHM) ఒక ఉదాహరణ. APPSC, UPSC లేదా SSC పరీక్షలకు సిద్ధమవుతున్న అభ్యర్థులకు, ప్రభుత్వ పథకాలు, వ్యవసాయం, గ్రామీణాభివృద్ధి మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థ వంటి అంశాలకు NBHM చాలా ముఖ్యమైనది.
మూలం: పి ఐ బి
